Thẻ thẩm định viên về giá chỉ cho bạn tư cách chuyên môn; để ký báo cáo, chứng thư thẩm định giá, bạn phải đăng ký hành nghề tại một doanh nghiệp thẩm định giá, có hợp đồng lao động theo yêu cầu và được Bộ Tài chính công bố trong danh sách thẩm định viên hành nghề. Mỗi người chỉ đăng ký hành nghề tại một doanh nghiệp trong cùng thời gian; đổi chỗ làm thì phải làm lại thủ tục trước khi ký ở nơi mới.
Bài viết dành cho người đã có thẻ và đang hoặc sắp làm ở doanh nghiệp thẩm định giá, cùng người phụ trách nhân sự của doanh nghiệp. Khung pháp lý là Luật Giá 2023 và văn bản hướng dẫn; các điều kiện chi tiết như loại hợp đồng, giờ cập nhật kiến thức, quy trình công bố bạn đối chiếu bản hiện hành. Phần điều kiện kinh doanh của doanh nghiệp không bàn ở đây.
Từ người có thẻ thành thẩm định viên hành nghề
Trong một doanh nghiệp thẩm định giá có nhiều người có thẻ nhưng không phải ai cũng là thẩm định viên hành nghề. Người có thẻ làm trợ lý, khảo sát hiện trường, thu thập thông tin, lập dự thảo báo cáo. Thẩm định viên hành nghề là người được công bố, có tên trên danh sách và chịu trách nhiệm chuyên môn về kết quả khi ký.
Doanh nghiệp cần thẩm định viên hành nghề vì điều kiện kinh doanh dịch vụ thẩm định giá đòi hỏi số lượng tối thiểu, và vì chứng thư không thể phát hành nếu không có người đủ tư cách ký. Cá nhân cần đăng ký vì đó là cách duy nhất để ký với tư cách người hành nghề; tự ký kết quả thẩm định giá ngoài doanh nghiệp không có giá trị như chứng thư.
Đăng ký hành nghề cũng kéo theo nghĩa vụ: cập nhật kiến thức hằng năm, tuân thủ tiêu chuẩn thẩm định giá, quy tắc đạo đức nghề nghiệp, chịu sự kiểm tra của cơ quan quản lý. Đây là đổi chác hợp lý: quyền ký đi kèm trách nhiệm có thể bị kiểm tra.
Với người phụ trách nhân sự, danh sách thẩm định viên hành nghề là chỉ tiêu cần theo dõi liên tục chứ không chỉ khi xin giấy chứng nhận. Một người nghỉ việc đột ngột có thể khiến doanh nghiệp không còn đủ số tối thiểu, và các hợp đồng đang ký cần người thay đủ tư cách. Lập sẵn danh sách người có thẻ đang làm trợ lý, đủ điều kiện đăng ký khi cần, là cách giảm rủi ro gián đoạn.
Điều kiện đăng ký hành nghề và giấy tờ thường cần
Bảng gom các nhóm điều kiện theo nguyên lý. Loại hợp đồng lao động, số giờ cập nhật và mẫu hồ sơ theo văn bản hướng dẫn hiện hành.
| Điều kiện | Nội dung | Giấy tờ |
|---|---|---|
| Thẻ thẩm định viên | Thẻ còn hiệu lực, đúng lĩnh vực sẽ hành nghề | Bản sao thẻ |
| Hợp đồng lao động | Làm việc tại doanh nghiệp thẩm định giá theo loại hợp đồng mà quy định yêu cầu | Bản sao hợp đồng |
| Cập nhật kiến thức | Đủ chương trình cập nhật theo quy định | Giấy xác nhận |
| Không thuộc diện cấm | Không là cán bộ, công chức, viên chức đang làm việc; không đang bị truy cứu; không thuộc trường hợp bị cấm khác | Cam kết, giấy tờ nhân thân |
| Chỉ một nơi | Không đồng thời đăng ký ở doanh nghiệp khác | Doanh nghiệp xác nhận khi đề nghị |
Hồ sơ thường do doanh nghiệp tổng hợp và gửi cơ quan quản lý theo kỳ; bạn nên hỏi bộ phận phụ trách lịch gửi để không lỡ kỳ công bố.
Ký chứng thư: bạn chịu trách nhiệm về những gì
Kết quả và cơ sở của kết quả. Chữ ký của thẩm định viên hành nghề xác nhận rằng quá trình thẩm định tuân thủ tiêu chuẩn, thông tin được thu thập và phân tích thận trọng, kết quả có căn cứ. Nếu báo cáo dựa trên thông tin khách cung cấp mà bạn không kiểm chứng được, cần nêu rõ giới hạn đó.
Hồ sơ làm việc. Biên bản khảo sát, ảnh hiện trường, tài sản so sánh, bảng tính phải được lưu theo quy định. Khi có tranh chấp, hồ sơ là thứ bảo vệ bạn; thiếu hồ sơ, kết quả dù đúng cũng khó chứng minh.
Phạm vi lĩnh vực. Chỉ ký trong lĩnh vực thẻ và đăng ký của bạn cho phép. Ký chứng thư thẩm định giá doanh nghiệp khi thẻ chỉ ở lĩnh vực tài sản, nếu quy định tách lĩnh vực, là vi phạm.
Độc lập. Không ký khi bạn hoặc người thân có lợi ích với tài sản, với khách, hoặc khi bị gây sức ép về kết quả. Từ chối ký là quyền, và trong nhiều tình huống là nghĩa vụ.
Đổi doanh nghiệp: trình tự để không có khoảng ký sai tư cách
Đổi chỗ làm là lúc thẩm định viên dễ vi phạm nhất, vì thủ tục ở hai đầu không khớp ngày.
- Hoàn tất hoặc bàn giao các hồ sơ thẩm định đang làm ở doanh nghiệp cũ; ghi rõ chứng thư nào bạn đã ký, chứng thư nào chuyển người khác ký.
- Chấm dứt hợp đồng lao động; doanh nghiệp cũ thông báo bạn không còn hành nghề tại đó theo quy định.
- Ký hợp đồng lao động với doanh nghiệp mới; doanh nghiệp mới lập hồ sơ đề nghị đăng ký hành nghề cho bạn.
- Chờ được công bố là thẩm định viên hành nghề tại doanh nghiệp mới.
- Trong thời gian chờ, làm việc với vai trò hỗ trợ, không ký chứng thư với tư cách thẩm định viên hành nghề.
- Sau khi được công bố, kiểm tên mình trên danh sách công khai, rồi mới nhận ký.
Hồ sơ thẩm định đã làm ở doanh nghiệp cũ thuộc về doanh nghiệp cũ; bạn không mang theo bản gốc hay dữ liệu khách hàng sang nơi mới, kể cả dưới dạng tài liệu tham khảo.
Khi chứng thư bị khiếu nại hoặc tranh chấp
Chứng thư thẩm định giá được dùng cho vay vốn, mua bán, góp vốn, giải quyết tranh chấp, bồi thường. Khi một bên không đồng ý với kết quả, họ có thể khiếu nại doanh nghiệp, yêu cầu thẩm định lại, hoặc đưa vụ việc ra toà. Trong những tình huống đó, thẩm định viên đã ký có thể được yêu cầu giải trình về phương pháp và căn cứ.
Ví dụ giả định: một chứng thư định giá nhà xưởng ở Bắc Ninh dùng để vay vốn, sau đó khoản vay xấu, tài sản bán đấu giá được thấp hơn nhiều so với giá trị ghi trên chứng thư. Ngân hàng xem xét lại hồ sơ thẩm định. Nếu hồ sơ cho thấy thẩm định viên đã khảo sát đầy đủ, chọn tài sản so sánh hợp lý, nêu rõ giả định và giới hạn, thì chênh lệch do thị trường biến động không đồng nghĩa với sai phạm. Ngược lại, nếu tài sản so sánh không có thật hoặc bỏ qua tình trạng pháp lý, trách nhiệm sẽ được xem xét.
Khi bị yêu cầu giải trình bằng văn bản trong một vụ có số tiền lớn, nên phối hợp với bộ phận pháp chế của doanh nghiệp và có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn (aicovan.com) trước khi gửi.
Các căn cứ hay dẫn tới đình chỉ hành nghề hoặc thu hồi thẻ
Danh sách theo nguyên lý; căn cứ và mức xử lý cụ thể nằm trong Luật Giá 2023 và văn bản hướng dẫn.
- Ký chứng thư khi chưa được công bố là thẩm định viên hành nghề, hoặc ngoài phạm vi lĩnh vực.
- Đăng ký hành nghề đồng thời ở hai doanh nghiệp, hoặc cho người khác dùng tên để ký.
- Vi phạm nghiêm trọng tiêu chuẩn thẩm định giá, thông đồng làm sai lệch kết quả.
- Không tham gia cập nhật kiến thức theo quy định.
- Kê khai gian dối khi dự thi hoặc đăng ký hành nghề.
- Bị kết án về tội liên quan đến hoạt động thẩm định giá, kinh tế.
Cho mượn thẻ để doanh nghiệp đủ số thẩm định viên trên giấy là hành vi rủi ro cao cho cả hai bên. Nếu bạn đang được đề nghị như vậy, cách an toàn là từ chối; nếu đã lỡ, nên chấm dứt và tìm người làm nghề tư vấn cách khắc phục.
Năm đầu hành nghề: chọn hồ sơ và người kèm
Năm đầu được ký là năm rủi ro nhất, vì bạn bắt đầu chịu trách nhiệm cá nhân trong khi kinh nghiệm ra quyết định còn mỏng. Nhiều doanh nghiệp thẩm định giá có cơ chế soát xét: một thẩm định viên lâu năm hoặc bộ phận kiểm soát chất lượng xem lại báo cáo trước khi phát hành. Nếu doanh nghiệp bạn có cơ chế này, hãy dùng nó như một lớp bảo vệ, không phải thủ tục cho có.
Nên bắt đầu ký với những loại tài sản bạn đã làm nhiều khi còn là trợ lý, có dữ liệu thị trường dồi dào, như căn hộ chung cư ở đô thị lớn hay xe cơ giới. Các hồ sơ phức tạp hơn như tài sản chuyên dùng, doanh nghiệp chưa niêm yết, tài sản có tranh chấp pháp lý nên làm cùng người có kinh nghiệm trong một thời gian trước khi tự ký.
Một thói quen tốt từ năm đầu là viết rõ giả định và giới hạn trong báo cáo, kể cả khi khách hàng muốn báo cáo ngắn gọn. Khi có câu hỏi về sau, những dòng này cho thấy bạn đã nhìn thấy rủi ro và thông báo cho người sử dụng. Đó cũng là cách nhanh nhất để xây uy tín cá nhân trong nghề.
Duy trì tư cách qua nhiều năm: những việc nên làm định kỳ
Mỗi năm, kiểm giờ cập nhật kiến thức của mình và tên trên danh sách thẩm định viên hành nghề được công bố. Doanh nghiệp có thể quên gửi hồ sơ cho một người, và người đó chỉ phát hiện khi chứng thư mình ký bị khách hàng hỏi lại.
Giữ một sổ cá nhân liệt kê các chứng thư đã ký: ngày, loại tài sản, mục đích, doanh nghiệp phát hành. Sổ này không chứa thông tin mật của khách, chỉ để bạn biết trách nhiệm của mình đang trải trên những hồ sơ nào, nhất là khi đã đổi nhiều nơi làm.
Khi luật hoặc tiêu chuẩn thay đổi, như lúc chuyển từ Luật Giá 2012 sang Luật Giá 2023, đọc kỹ quy định chuyển tiếp về thẻ, lĩnh vực và đăng ký hành nghề. Những thay đổi này thường có mốc thời gian, lỡ mốc có thể khiến bạn tạm thời không đủ điều kiện ký.
Câu hỏi thường gặp
Thẩm định viên hành nghề có được nhận thẩm định giá với tư cách cá nhân không?
Không. Dịch vụ thẩm định giá được cung cấp qua doanh nghiệp thẩm định giá; thẩm định viên ký chứng thư cùng người đại diện của doanh nghiệp. Kết quả do cá nhân tự lập ngoài doanh nghiệp không có giá trị của chứng thư thẩm định giá.
Có thể đăng ký hành nghề thẩm định giá và làm việc khác cùng lúc không?
Bạn chỉ đăng ký hành nghề tại một doanh nghiệp thẩm định giá và phải làm việc theo hợp đồng mà quy định yêu cầu. Làm thêm việc khác không thuộc khu vực công có thể được, nhưng không được tạo xung đột lợi ích với các hồ sơ bạn ký.
Chứng thư đã ký ở doanh nghiệp cũ, sau khi nghỉ còn phải chịu trách nhiệm không?
Có. Trách nhiệm chuyên môn với chứng thư gắn với người đã ký tại thời điểm ký, không chấm dứt khi bạn đổi chỗ làm. Đây là lý do nên giữ sổ cá nhân liệt kê các chứng thư đã ký.
Doanh nghiệp yêu cầu điều chỉnh kết quả theo mong muốn của khách thì làm sao?
Kết quả phải dựa trên căn cứ và tiêu chuẩn. Bạn có quyền từ chối ký kết quả mà mình cho là không có căn cứ, nên ghi lại ý kiến bằng văn bản. Điều chỉnh do có thêm thông tin thật thì khác với điều chỉnh để chiều khách.
Thẻ thẩm định viên bị thu hồi có được thi lại không?
Tuỳ căn cứ thu hồi. Một số trường hợp vi phạm nghiêm trọng có thể kèm thời gian không được dự thi hoặc không được cấp lại. Quy định cụ thể nằm trong văn bản hướng dẫn Luật Giá 2023; nên đối chiếu khi gặp tình huống.