Chứng chỉ hành nghề quản lý dự án đầu tư xây dựng là giấy tờ cá nhân cho người giữ vai giám đốc quản lý dự án, dù ở ban quản lý dự án của chủ đầu tư hay ở công ty tư vấn quản lý dự án. Hạng chứng chỉ phải tương ứng với nhóm dự án và cấp công trình mà người đó điều hành. Các thành viên khác trong ban phụ trách thiết kế, giám sát, chi phí thì cần chứng chỉ đúng lĩnh vực phần việc của mình.
Bài viết cho kỹ sư đang làm ở ban quản lý dự án muốn lên vị trí giám đốc, người ở công ty tư vấn quản lý dự án chuẩn bị hồ sơ dự thầu, và chủ đầu tư tư nhân đang băn khoăn có phải dựng ban riêng hay thuê ngoài. Nghề quản lý dự án theo nghĩa kỹ năng, lộ trình sự nghiệp đã có nhiều bài khác; ở đây chỉ bàn điều kiện tư cách theo pháp luật xây dựng. Điều kiện cụ thể về năm kinh nghiệm, số dự án đã tham gia bạn đối chiếu với văn bản hiện hành.
Quản lý dự án là lĩnh vực hành nghề riêng
Trong pháp luật xây dựng Việt Nam, quản lý dự án đầu tư xây dựng được xếp thành một lĩnh vực hành nghề, song song với khảo sát, thiết kế, giám sát và định giá. Người điều hành công việc quản lý dự án với vai giám đốc cần chứng chỉ ở lĩnh vực này. Lý do là giám đốc quản lý dự án thay mặt chủ đầu tư điều phối toàn bộ chuỗi: lập dự án, thiết kế, lựa chọn nhà thầu, thi công, nghiệm thu, quyết toán. Một sai sót trong điều phối có thể kéo chậm cả dự án hoặc làm chi phí vượt dự kiến.
Chứng chỉ quản lý dự án không cho phép người giữ nó ký thay các chuyên môn khác. Giám đốc quản lý dự án có thể phê duyệt hồ sơ trong phạm vi được chủ đầu tư uỷ quyền, nhưng không ký với vai chủ trì thiết kế hay giám sát trưởng nếu không có chứng chỉ của các lĩnh vực đó. Nhiều người có cả chứng chỉ quản lý dự án lẫn chứng chỉ giám sát vì con đường nghề thường đi từ hiện trường lên.
Văn bản qua từng thời kỳ đã có lúc chấp nhận cho giám đốc quản lý dự án dùng một số loại chứng chỉ khác thay cho chứng chỉ quản lý dự án, có lúc thu hẹp lại. Vì vậy khi đọc bài cũ trên mạng, bạn nên kiểm năm ban hành văn bản được trích, rồi đối chiếu với quy định đang có hiệu lực.
Các hình thức tổ chức quản lý dự án và yêu cầu về người điều hành
Bảng dưới tóm tắt các cách tổ chức quản lý dự án quen thuộc. Hình thức nào áp dụng cho loại dự án nào được quy định trong văn bản về quản lý dự án, nhất là với dự án có vốn nhà nước.
| Hình thức | Ai điều hành | Yêu cầu tư cách thường gặp | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Ban quản lý dự án chuyên ngành, khu vực | Giám đốc ban do cơ quan có thẩm quyền bổ nhiệm | Giám đốc và người phụ trách các mảng có chứng chỉ phù hợp | Phổ biến với dự án vốn đầu tư công |
| Ban quản lý dự án một dự án | Giám đốc ban do chủ đầu tư thành lập | Chứng chỉ quản lý dự án đủ hạng theo nhóm dự án | Ban giải thể khi dự án kết thúc |
| Thuê tư vấn quản lý dự án | Giám đốc quản lý dự án của công ty tư vấn | Tổ chức có năng lực quản lý dự án, giám đốc có chứng chỉ đủ hạng | Phạm vi uỷ quyền ghi trong hợp đồng |
| Chủ đầu tư trực tiếp quản lý | Người được chủ đầu tư giao | Áp dụng cho dự án quy mô nhỏ theo quy định | Vẫn cần người có chuyên môn cho từng phần việc |
Dự án vốn tư nhân thường được tự chọn hình thức, nhưng nếu dự án cần thẩm định của cơ quan chuyên môn về xây dựng thì năng lực của người điều hành vẫn có thể bị hỏi đến.
Hạng chứng chỉ và nhóm dự án
Chứng chỉ quản lý dự án chia ba hạng như các lĩnh vực khác. Điểm khác là phạm vi được điều hành thường xét theo nhóm dự án (quan trọng quốc gia, nhóm A, B, C) kết hợp với cấp công trình chính của dự án. Theo cách hiểu phổ biến, hạng I điều hành được dự án mọi nhóm; hạng II từ nhóm B trở xuống; hạng III với dự án nhóm C và dự án chỉ cần lập báo cáo kinh tế – kỹ thuật. Cách phân chia này có thể được điều chỉnh, bạn đối chiếu văn bản đang áp dụng.
Kinh nghiệm để xét hạng thường tính theo số dự án đã tham gia quản lý hoặc làm giám đốc, cùng với kinh nghiệm hành nghề ở lĩnh vực khác như thiết kế, giám sát. Người đã nhiều năm làm giám sát trưởng chuyển sang quản lý dự án thường có lợi thế, nhưng vẫn phải chứng minh được kinh nghiệm quản lý dự án chứ không chỉ kinh nghiệm hiện trường.
Bằng chuyên môn được chấp nhận rộng hơn các lĩnh vực kỹ thuật: kỹ thuật xây dựng, kiến trúc, kinh tế xây dựng và một số ngành liên quan. Tuy vậy, người có bằng ngoài khối xây dựng (quản trị kinh doanh, luật) thường khó đáp ứng, vì điều kiện yêu cầu bằng thuộc chuyên ngành phù hợp.
Từ cán bộ ban đến giám đốc quản lý dự án: gom kinh nghiệm hợp lệ
Có tên trong quyết định thành lập ban hoặc quyết định phân công. Đây là bằng chứng gốc. Nếu bạn làm ở ban nhưng chỉ có hợp đồng lao động chung chung, hãy đề nghị quyết định phân công ghi rõ mảng phụ trách ở từng dự án.
Ghi lại thông tin nhóm dự án. Quyết định đầu tư hoặc quyết định phê duyệt dự án nêu nhóm dự án. Chép lại thông tin này cùng tên dự án, tổng mức đầu tư theo nhóm, thời gian bạn tham gia.
Tham gia nhiều giai đoạn. Người chỉ làm giai đoạn thi công thì kinh nghiệm hẹp. Nếu có thể, tham gia cả giai đoạn chuẩn bị dự án, lựa chọn nhà thầu và quyết toán để chứng minh năng lực điều phối trọn vòng.
Lưu văn bản mình ký. Tờ trình, báo cáo tiến độ, biên bản làm việc có chữ ký của bạn là chứng cứ cụ thể hơn mọi bản xác nhận chung chung.
Xin xác nhận khi chuyển công tác. Ban quản lý dự án một dự án giải thể khi dự án xong. Trước khi giải thể, xin xác nhận quá trình công tác, vì sau đó rất khó tìm người có thẩm quyền ký.
Giám đốc quản lý dự án được ký gì, không được ký gì
Chứng chỉ cho bạn tư cách điều hành, còn quyền ký cụ thể đến từ văn bản uỷ quyền của chủ đầu tư hoặc từ hợp đồng tư vấn quản lý dự án. Hai thứ này phải đi cùng nhau. Có chứng chỉ hạng I mà quyết định giao nhiệm vụ chỉ cho phép theo dõi tiến độ thì bạn không được tự phê duyệt thay đổi thiết kế; ngược lại được uỷ quyền rộng mà chứng chỉ không đủ hạng cho nhóm dự án thì việc ký vẫn có thể bị coi là không hợp lệ.
Những việc giám đốc quản lý dự án thường được giao: tổ chức lập và trình hồ sơ, điều phối các nhà thầu tư vấn, tổ chức lựa chọn nhà thầu theo kế hoạch được duyệt, kiểm soát tiến độ, chất lượng, chi phí, tổ chức nghiệm thu, đề xuất thanh toán. Những việc thường thuộc quyền của chủ đầu tư hoặc người quyết định đầu tư: phê duyệt dự án, phê duyệt điều chỉnh dự án, phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu ở một số gói, phê duyệt quyết toán. Ranh giới cụ thể khác nhau theo nguồn vốn và theo văn bản uỷ quyền.
Một thói quen tốt là đọc lại văn bản uỷ quyền mỗi khi nhận một loại hồ sơ mới. Nếu thấy hồ sơ cần ký vượt phạm vi, hãy trình lên cấp có thẩm quyền thay vì ký cho kịp tiến độ. Chậm vài ngày vẫn ít rủi ro hơn một chữ ký vượt quyền bị phát hiện khi thanh tra.
Với công ty tư vấn quản lý dự án, phạm vi uỷ quyền nằm trong hợp đồng. Điều khoản mơ hồ kiểu "thay mặt chủ đầu tư giải quyết mọi việc" là mầm tranh chấp. Nên đề nghị liệt kê cụ thể việc nào tư vấn quyết, việc nào chỉ đề xuất.
Hồ sơ xin chứng chỉ quản lý dự án
Trình tự dưới đây áp dụng cho lần đầu. Nâng hạng làm tương tự, kèm chứng chỉ đang có.
- Kiểm bằng tốt nghiệp có thuộc nhóm ngành được chấp nhận cho lĩnh vực quản lý dự án.
- Lập bảng kê dự án: tên dự án, nhóm dự án, cấp công trình chính, vai trò của bạn, thời gian, người xác nhận.
- Đính kèm quyết định phân công, quyết định thành lập ban có tên bạn, hoặc hợp đồng tư vấn quản lý dự án kèm danh sách nhân sự.
- Chọn nơi nộp theo hạng: hạng I tại cơ quan chuyên môn thuộc Bộ Xây dựng, hạng II và III tại Sở Xây dựng hoặc tổ chức được giao, theo danh sách hiện hành.
- Ôn phần pháp luật về đầu tư xây dựng, đấu thầu, hợp đồng, quản lý chất lượng, chi phí; phần chuyên môn về tổ chức quản lý dự án.
- Dự sát hạch, theo dõi kết quả và kiểm thông tin chứng chỉ trên hệ thống thông tin năng lực hoạt động xây dựng.
Lỗi hay gặp với vị trí giám đốc quản lý dự án
Lỗi thứ nhất là bổ nhiệm giám đốc ban theo vị trí hành chính mà quên điều kiện chứng chỉ. Ở một số ban quản lý dự án, giám đốc là cán bộ lãnh đạo được điều động, không có chứng chỉ quản lý dự án đủ hạng. Khi thanh tra, kiểm tra, đây là phát hiện dễ thấy. Cách xử lý thường là bố trí phó giám đốc hoặc người có chứng chỉ phù hợp trực tiếp điều hành dự án theo đúng quy định, và lên kế hoạch để người giữ chức có đủ điều kiện.
Lỗi thứ hai là công ty tư vấn đưa tên giám đốc dự án có chứng chỉ vào hồ sơ dự thầu, nhưng khi thực hiện lại để người khác điều hành. Chủ đầu tư có quyền yêu cầu thay đúng người cam kết hoặc người có năng lực tương đương được chấp thuận bằng văn bản. Thay người âm thầm là vi phạm hợp đồng và có thể ảnh hưởng uy tín năng lực của công ty.
Lỗi thứ ba là để chứng chỉ hết hạn giữa chừng dự án kéo dài nhiều năm. Hãy đặt lịch nhắc trước thời hạn, vì thủ tục cấp lại cần thời gian và đôi khi cần bổ sung giấy tờ.
Khi có tranh chấp giữa chủ đầu tư và tư vấn quản lý dự án về phạm vi trách nhiệm, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn (aicovan.com) để biết điều khoản hợp đồng nào cần đọc lại trước khi trao đổi.
Câu hỏi thường gặp
Giám đốc ban quản lý dự án có bắt buộc có chứng chỉ quản lý dự án không?
Người trực tiếp điều hành quản lý dự án cần chứng chỉ phù hợp theo quy định. Một số trường hợp đặc thù được quy định riêng, bạn kiểm theo hình thức tổ chức ban và loại dự án trong văn bản hiện hành.
Có chứng chỉ giám sát hạng I thì có làm giám đốc quản lý dự án được không?
Tuỳ quy định từng thời kỳ. Có giai đoạn văn bản chấp nhận một số chứng chỉ khác, có giai đoạn đòi đúng chứng chỉ quản lý dự án. Hãy đối chiếu văn bản đang có hiệu lực trước khi nhận vị trí.
Dự án tư nhân nhỏ có cần giám đốc quản lý dự án có chứng chỉ không?
Dự án vốn tư nhân thường được tự quyết hình thức quản lý. Chủ đầu tư có thể tự quản lý, nhưng các phần việc thiết kế, giám sát vẫn cần người có chứng chỉ khi thuộc diện bắt buộc.
Chứng chỉ PMP có thay được chứng chỉ quản lý dự án xây dựng không?
Không. Chứng chỉ quốc tế về quản lý dự án có giá trị về kỹ năng nhưng không thay chứng chỉ hành nghề do cơ quan Việt Nam cấp theo pháp luật xây dựng. Hai loại có thể bổ trợ nhau trong hồ sơ năng lực.
Thành viên ban quản lý dự án phụ trách kỹ thuật cần chứng chỉ gì?
Người phụ trách mảng nào cần chứng chỉ đúng lĩnh vực mảng đó: thiết kế, giám sát hoặc định giá, theo yêu cầu về nhân sự của ban trong văn bản hiện hành.
Kinh nghiệm làm nhà thầu thi công có được tính để xin chứng chỉ quản lý dự án không?
Kinh nghiệm thi công giúp hiểu công trình nhưng không thay kinh nghiệm quản lý dự án. Bạn cần chứng minh đã tham gia công việc quản lý dự án với vai trò cụ thể, thường ở phía chủ đầu tư hoặc tư vấn.