Chứng chỉ hành nghề định giá xây dựng dành cho người chủ trì các việc về chi phí: lập và thẩm tra tổng mức đầu tư, dự toán xây dựng, giá gói thầu, kiểm soát chi phí, thanh toán và quyết toán hợp đồng xây dựng. Người chỉ đo bóc khối lượng dưới sự kiểm tra của người khác thì không bắt buộc, nhưng người ký với vai chủ trì thì phải có chứng chỉ đúng lĩnh vực và đủ hạng.
Bài viết cho kỹ sư dự toán, kỹ sư kinh tế xây dựng, người làm phòng kế hoạch – kỹ thuật của chủ đầu tư và kế toán dự án đang muốn hiểu ai được ký những bảng tính chi phí. Phần nghề nghiệp của kỹ sư khối lượng theo kiểu quốc tế đã có bài ở nơi khác; ở đây chỉ bàn điều kiện tư cách theo pháp luật xây dựng Việt Nam. Thẩm định giá tài sản theo Luật Giá là một nghề khác, có thẻ thẩm định viên riêng.
Định giá xây dựng khác thẩm định giá tài sản
Hai nghề có tên gần nhau nên rất hay bị nhầm. Định giá xây dựng làm việc với chi phí đầu tư xây dựng: một dự án cần bao nhiêu tiền, gói thầu nên có giá bao nhiêu, khối lượng phát sinh được thanh toán thế nào. Căn cứ là thiết kế, định mức, đơn giá, giá vật liệu và các quy định về quản lý chi phí đầu tư xây dựng.
Thẩm định giá tài sản thì xác định giá trị của một tài sản (bất động sản, máy móc, doanh nghiệp) tại một thời điểm, theo hệ thống tiêu chuẩn thẩm định giá và Luật Giá 2023. Người làm thẩm định giá có thẻ thẩm định viên về giá, hoạt động trong doanh nghiệp thẩm định giá.
Một kỹ sư dự toán giỏi không vì thế mà được ký chứng thư thẩm định giá một toà nhà; ngược lại thẩm định viên về giá không được chủ trì lập dự toán công trình. Nếu công việc của bạn cần cả hai, hãy xin cả hai loại giấy theo đúng hệ thống của từng loại.
Những việc về chi phí cần người có chứng chỉ chủ trì
Bảng dưới liệt kê các việc thường gặp. Việc nào bắt buộc chủ trì có chứng chỉ, ở hạng nào, bạn đối chiếu với văn bản về quản lý chi phí đầu tư xây dựng đang áp dụng.
| Việc | Thường xuất hiện ở giai đoạn | Ai hay làm | Lưu ý về tư cách người ký |
|---|---|---|---|
| Lập, thẩm tra tổng mức đầu tư | Chuẩn bị dự án | Tư vấn lập dự án, tư vấn thẩm tra | Chủ trì cần chứng chỉ định giá đủ hạng theo nhóm, cấp dự án |
| Lập, thẩm tra dự toán xây dựng | Thiết kế | Tư vấn thiết kế, tư vấn thẩm tra | Người đo bóc khối lượng khác người chủ trì |
| Xác định giá gói thầu | Lựa chọn nhà thầu | Chủ đầu tư hoặc tư vấn quản lý dự án | Gắn với kế hoạch lựa chọn nhà thầu |
| Kiểm soát chi phí, thanh toán | Thi công | Tư vấn quản lý chi phí, ban quản lý dự án | Chữ ký trên hồ sơ thanh toán là trách nhiệm cá nhân |
| Quyết toán hợp đồng, quyết toán dự án | Kết thúc | Chủ đầu tư, tư vấn quyết toán | Kiểm toán độc lập là việc khác, có chứng chỉ khác |
Với dự án dùng vốn nhà nước, yêu cầu về người chủ trì chặt hơn và thường bị kiểm tra khi thanh tra, kiểm toán. Với dự án vốn tư nhân, chủ đầu tư có nhiều quyền tự quyết hơn nhưng vẫn nên dùng người có chứng chỉ để hồ sơ có giá trị khi tranh chấp.
Hạng chứng chỉ định giá và phạm vi được chủ trì
Chứng chỉ định giá xây dựng cũng chia ba hạng. Hạng cao chủ trì được việc định giá ở dự án lớn hơn, công trình cấp cao hơn. Khác với thiết kế hay giám sát, phạm vi của định giá thường được gắn với cả nhóm dự án (quan trọng quốc gia, nhóm A, B, C) lẫn cấp công trình, tuỳ cách văn bản từng thời kỳ quy định. Vì vậy trước khi nhận chủ trì, hãy xác định dự án thuộc nhóm nào và hạng mình có đáp ứng không.
Bằng chuyên môn được chấp nhận thường gồm kinh tế xây dựng, kỹ thuật xây dựng và một số ngành kỹ thuật, kinh tế có khối kiến thức phù hợp. Người học ngành kinh tế thuần (tài chính, kế toán) muốn xin thì cần chứng minh kinh nghiệm thực tế về chi phí xây dựng và có thể bị xét kỹ về sự phù hợp của bằng. Bạn nên hỏi trước nơi tiếp nhận nếu bằng của mình nằm ở vùng giáp ranh.
Kinh nghiệm tính theo số dự án, công trình đã tham gia hoặc chủ trì các việc về chi phí. Hồ sơ dự toán, báo cáo thẩm tra, hồ sơ quyết toán có tên bạn là bằng chứng mạnh nhất.
Gom kinh nghiệm hợp lệ khi đang làm kỹ sư dự toán
Xin có tên trong danh sách thực hiện. Nhiều công ty chỉ ghi tên người chủ trì trên bìa hồ sơ dự toán. Bạn nên đề nghị có trang danh sách người tham gia, hoặc ít nhất có quyết định phân công nội bộ.
Ghi lại nhóm dự án, cấp công trình. Mỗi hồ sơ tham gia, chép lại thông tin nhóm dự án và cấp công trình từ quyết định đầu tư hoặc hồ sơ thiết kế. Thiếu thông tin này thì không chứng minh được kinh nghiệm cho hạng cao.
Đa dạng loại việc. Chỉ làm dự toán nhiều năm thì kinh nghiệm nghiêng một phía. Tham gia thêm thẩm tra, thanh toán, quyết toán giúp hồ sơ xét hạng thuyết phục hơn, đồng thời giúp bạn hiểu chi phí cả vòng đời dự án.
Giữ bản sao có được phép. Hồ sơ chi phí có thông tin nhạy cảm của chủ đầu tư. Chỉ lưu những phần được phép như trang bìa, trang ký, quyết định phân công; không mang theo toàn bộ hồ sơ khi nghỉ việc.
Không nhận ký thay. Ký thay người chủ trì khi mình chưa có chứng chỉ, hoặc để người có chứng chỉ ký phần mình làm mà họ không kiểm, đều là sai tư cách. Khi bị phát hiện, cả hai người cùng gặp rắc rối.
Chủ đầu tư, ban quản lý dự án tự làm việc định giá: điều kiện nhân sự
Không phải dự án nào cũng thuê tư vấn chi phí. Nhiều chủ đầu tư, nhất là ban quản lý dự án chuyên ngành hoặc doanh nghiệp có phòng kỹ thuật mạnh, tự xác định giá gói thầu, tự kiểm soát thanh toán và tự lập hồ sơ quyết toán. Khi đó, câu hỏi về tư cách chuyển sang chính nhân sự của chủ đầu tư: người ký các bảng tính ấy có chứng chỉ định giá đủ hạng chưa.
Về nguyên tắc, chủ đầu tư được tự thực hiện các việc về chi phí khi có đủ nhân sự đáp ứng điều kiện năng lực; không đủ thì phải thuê tổ chức tư vấn. Điều kiện cụ thể (số người, hạng chứng chỉ, loại dự án áp dụng) nằm trong văn bản về quản lý chi phí và quản lý dự án đang có hiệu lực. Với dự án vốn nhà nước, đoàn thanh tra, kiểm toán thường hỏi ngay câu này khi xem hồ sơ quyết toán.
Một tình huống hay gặp ở doanh nghiệp tư nhân: phòng dự toán có ba, bốn người làm tốt nhưng không ai có chứng chỉ vì "dự án tư nhân không ai hỏi". Đến khi dự án chuyển nhượng, vay vốn ngân hàng hoặc phát sinh tranh chấp với nhà thầu, bên kia thuê chuyên gia đọc hồ sơ và đặt câu hỏi về năng lực người lập. Có người đủ tư cách ký từ đầu là cách rẻ nhất để hồ sơ đứng vững.
Nếu bạn là trưởng phòng và muốn xây đội ngũ, hãy lập kế hoạch cho từng người: ai đủ điều kiện xin hạng III ngay, ai cần thêm một hai dự án để đủ kinh nghiệm, ai nên tham gia thẩm tra để đa dạng hồ sơ. Kế hoạch năng lực như vậy giúp công ty không bị động mỗi khi một người có chứng chỉ nghỉ việc.
Các bước xin chứng chỉ định giá xây dựng
Trình tự quen thuộc, áp dụng cho cả lần đầu và nâng hạng. Mẫu đơn, phí và nơi nộp theo thông báo hiện hành.
- Đối chiếu ngành học trên bằng với danh mục ngành phù hợp cho lĩnh vực định giá; chuẩn bị bảng điểm nếu tên ngành chưa rõ.
- Lập bảng kê dự án đã tham gia: tên dự án, nhóm, cấp công trình, việc bạn làm (lập, thẩm tra, thanh toán, quyết toán), vai trò.
- Lấy xác nhận của tổ chức nơi bạn làm việc hoặc của chủ đầu tư, kèm bằng chứng có tên bạn.
- Nộp hồ sơ đúng nơi theo hạng xin: hạng I thường ở cơ quan thuộc Bộ Xây dựng, hạng II, III ở Sở Xây dựng hoặc tổ chức được giao.
- Dự sát hạch: phần pháp luật về đầu tư xây dựng, quản lý chi phí, hợp đồng; phần chuyên môn về phương pháp xác định chi phí.
- Nhận chứng chỉ, kiểm tra lĩnh vực ghi đúng là định giá xây dựng, hạng đúng như xét, thời hạn hiệu lực.
Rủi ro nghề nghiệp của người ký bảng chi phí
Người chủ trì định giá chịu trách nhiệm về tính hợp lý của chi phí trong phạm vi mình ký. Khi kiểm toán, thanh tra phát hiện dự toán áp sai định mức, tính trùng khối lượng, hay giá vật liệu không có căn cứ, người chủ trì phải giải trình. Trường hợp gây thất thoát vốn nhà nước, trách nhiệm có thể vượt khỏi phạm vi hành chính.
Cách tự bảo vệ không có gì bí mật: ghi rõ căn cứ của từng loại giá, lưu báo giá, biên bản khảo sát giá, văn bản chỉ đạo của chủ đầu tư khi có yêu cầu thay đổi. Khi bị yêu cầu chỉnh số theo ý một bên mà thiếu căn cứ, hãy đề nghị bằng văn bản và ghi nhận ý kiến của mình.
Nếu bạn đang ở trong một vụ việc cụ thể bị yêu cầu giải trình hay bị xem xét trách nhiệm, đó là lúc cần người làm nghề luật đọc hồ sơ, không nên tự xử lý dựa trên bài viết phổ thông.
Câu hỏi thường gặp
Kỹ sư dự toán mới đi làm có cần chứng chỉ định giá không?
Nếu bạn chỉ đo bóc khối lượng, lập bảng tính dưới sự kiểm tra của người chủ trì có chứng chỉ thì chưa bắt buộc. Khi muốn ký với vai chủ trì, bạn cần có chứng chỉ đúng lĩnh vực và đủ hạng.
Chứng chỉ định giá xây dựng có giống thẻ thẩm định viên về giá không?
Không. Định giá xây dựng thuộc pháp luật xây dựng, phục vụ việc xác định chi phí đầu tư. Thẻ thẩm định viên về giá thuộc Luật Giá 2023, phục vụ việc xác định giá trị tài sản.
Học kế toán có xin được chứng chỉ định giá xây dựng không?
Khó hơn so với người học kinh tế xây dựng, vì cơ quan cấp xét sự phù hợp của ngành học. Bạn cần hỏi trước nơi tiếp nhận và chuẩn bị bằng chứng kinh nghiệm thực tế về chi phí xây dựng.
Chứng chỉ định giá có dùng để ký báo cáo kiểm toán quyết toán không?
Không. Kiểm toán báo cáo quyết toán dự án do kiểm toán viên hành nghề ký theo pháp luật kiểm toán độc lập. Người có chứng chỉ định giá có thể tham gia nhóm, nhưng không thay chữ ký kiểm toán viên.
Dự án vốn tư nhân có bắt buộc người có chứng chỉ định giá không?
Yêu cầu bắt buộc chủ yếu áp vào dự án có vốn nhà nước và một số loại dự án theo quy định. Dự án tư nhân thường tự quyết, nhưng dùng người có chứng chỉ giúp hồ sơ chi phí có sức nặng khi có tranh chấp.
Chứng chỉ định giá có thời hạn không?
Có. Thời hạn hiệu lực được ghi ngay trên chứng chỉ. Khi sắp hết hạn, bạn làm thủ tục cấp lại theo quy định đang áp dụng; chứng chỉ đã hết hạn thì không dùng để ký với vai chủ trì ở bất kỳ hồ sơ chi phí nào.