Trong một bộ hồ sơ thiết kế, khung tên mỗi bản vẽ có ít nhất hai chữ ký mang trách nhiệm cá nhân: chủ nhiệm thiết kế của cả công trình và chủ trì thiết kế bộ môn (kết cấu, điện, cấp thoát nước, điều hoà thông gió…). Mỗi vai đòi chứng chỉ hành nghề thiết kế đúng bộ môn và đúng hạng. Người thiết kế trực tiếp vẽ không ký ở hai ô đó thì chưa bắt buộc chứng chỉ, nhưng sớm muộn cũng cần nếu muốn đi đường nghề.
Bài này đi vào chuyện ai được ký ô nào, chọn chuyên ngành thiết kế ra sao cho khớp bằng cấp, và những tình huống làm hồ sơ thiết kế bị thẩm định trả về vì lý do năng lực cá nhân. Phần thẩm định hồ sơ dự án nói chung thuộc chủ đề khác; ở đây chỉ bàn tư cách của người ký. Thiết kế kiến trúc có luật riêng nên được tách ở một bài khác trong cùng chuyên mục.
Chủ nhiệm, chủ trì, người thiết kế: ba vai trên một khung tên
Chủ nhiệm thiết kế chịu trách nhiệm về tổng thể hồ sơ: các bộ môn khớp nhau, giải pháp đáp ứng nhiệm vụ thiết kế, tuân thủ quy chuẩn và tiêu chuẩn áp dụng. Người này điều phối, không nhất thiết vẽ chi tiết bộ môn nào. Chứng chỉ của chủ nhiệm cần đúng loại công trình và đủ hạng tương ứng với cấp công trình.
Chủ trì thiết kế bộ môn chịu trách nhiệm về phần chuyên môn của mình: tính toán kết cấu đúng tải trọng, sơ đồ điện an toàn, hệ thống cấp thoát nước đủ lưu lượng. Mỗi bộ môn có chứng chỉ riêng. Một kỹ sư kết cấu giỏi đến đâu cũng không ký chủ trì phần điện.
Người thiết kế, kỹ thuật viên dựng hình là những người làm trực tiếp trong nhóm. Họ là nguồn kinh nghiệm cho hồ sơ xin chứng chỉ sau này, với điều kiện có tên trong hồ sơ hoặc quyết định phân công. Nhiều kỹ sư trẻ làm năm, sáu năm mà không có tên ở đâu, đến lúc xin chứng chỉ thì không chứng minh được gì. Hãy đề nghị trưởng nhóm ghi tên mình vào danh sách thực hiện ngay từ đầu.
Các bộ môn thiết kế và bằng chuyên môn thường đi kèm
Danh mục chuyên ngành thiết kế trên chứng chỉ có thể ghi chi tiết hơn bảng dưới. Bảng chỉ để bạn định hướng chọn đúng ô khi làm đơn.
| Bộ môn thiết kế | Phạm vi chính | Bằng chuyên môn hay được chấp nhận | Hay vướng ở đâu |
|---|---|---|---|
| Kết cấu công trình | Móng, khung, sàn, kết cấu thép, bê tông | Xây dựng dân dụng – công nghiệp, kỹ thuật công trình | Kết cấu công trình giao thông thường tách riêng |
| Cơ – điện công trình | Cấp điện, chiếu sáng, chống sét, điện nhẹ | Kỹ thuật điện, hệ thống điện | Điện công nghệ nhà máy có thể thuộc chuyên ngành khác |
| Cấp – thoát nước công trình | Cấp nước sinh hoạt, thoát nước mưa, nước thải trong nhà | Cấp thoát nước, kỹ thuật môi trường | Nhầm với cấp thoát nước hạ tầng ngoài nhà |
| Thông gió – cấp thoát nhiệt | Điều hoà, thông gió, hút khói | Nhiệt lạnh, kỹ thuật nhiệt | Phần hút khói liên quan thẩm duyệt phòng cháy |
| Công trình hạ tầng kỹ thuật, giao thông, thuỷ lợi | Theo loại công trình chuyên ngành | Bằng đúng ngành công trình | Không dùng kinh nghiệm nhà dân dụng để xin |
Phần thiết kế phòng cháy chữa cháy, thiết kế công nghệ của nhà máy và thiết kế kiến trúc chịu thêm hoặc chịu riêng các quy định chuyên ngành. Khi hồ sơ có những phần này, bạn kiểm điều kiện năng lực theo văn bản của đúng lĩnh vực đó.
Hạng chứng chỉ và cấp công trình được ký
Nguyên tắc chung: chứng chỉ thiết kế hạng I được làm chủ nhiệm, chủ trì ở công trình mọi cấp cùng loại; hạng II từ cấp II trở xuống; hạng III ở cấp III và cấp IV. Vì cấp công trình có thể được xác định theo tiêu chí quy mô (số tầng, nhịp, chiều cao, sức chứa…) hoặc theo tầm quan trọng, một công trình nhìn nhỏ vẫn có thể lên cấp cao hơn. Hãy hỏi chủ đầu tư hoặc bộ phận lập dự án về cấp công trình đã xác định trước khi nhận ký.
Một bộ hồ sơ có thể dùng nhiều hạng khác nhau. Chủ nhiệm thiết kế phải đủ hạng cho cấp công trình, còn các chủ trì bộ môn cũng phải đủ hạng cho phần việc mình ký. Hồ sơ bị trả lại thường do một bộ môn phụ như cấp thoát nước hay thông gió có người chủ trì hạng thấp hơn yêu cầu, vì công ty nghĩ phần này "không quan trọng".
Số năm kinh nghiệm và số công trình đã chủ trì tối thiểu cho mỗi hạng thay đổi theo từng thời kỳ. Bài không ghi số; bạn đọc điều kiện cụ thể trong nghị định hướng dẫn Luật Xây dựng đang có hiệu lực.
Ký bản vẽ cho đúng tư cách: những điều nên làm
Ký ở đúng ô của mình. Chủ trì kết cấu không ký thay ô chủ nhiệm khi chủ nhiệm vắng. Nếu cần thay người, công ty ra quyết định thay đổi nhân sự và người mới ký với tư cách của mình, có chứng chỉ phù hợp.
Đọc lại phần mình ký. Chữ ký trên khung tên là xác nhận cá nhân về chất lượng phần thiết kế. Đừng ký hàng loạt cả tập bản vẽ chưa đọc, nhất là bản sửa đổi sau thẩm định.
Giữ bản lưu cá nhân. Lưu danh mục bản vẽ đã ký, số hiệu, ngày, công trình. Đó vừa là bằng chứng kinh nghiệm khi xin nâng hạng, vừa là căn cứ khi có câu hỏi về trách nhiệm sau nhiều năm.
Kiểm hiệu lực chứng chỉ trước khi ký. Chứng chỉ có thời hạn ghi trên giấy. Ký khi chứng chỉ đã hết hiệu lực là ký không có tư cách, hồ sơ có thể bị coi là không hợp lệ.
Từ chối ký phần không thuộc chuyên ngành. Khi công ty thiếu người, áp lực "ký giúp" rất lớn. Ký phần ngoài chuyên ngành là để chính mình gánh trách nhiệm cho thứ mình không đủ năng lực kiểm.
Công ty nhỏ: một người ôm nhiều vai trên cùng bộ hồ sơ được không
Ở văn phòng thiết kế năm, bảy người, chuyện một kỹ sư vừa làm chủ nhiệm vừa chủ trì kết cấu là bình thường. Điều đó không trái quy định nếu người đó có chứng chỉ phù hợp cho cả hai vai và đủ hạng theo cấp công trình. Cái khó nằm ở các bộ môn còn lại: điện, nước, thông gió. Nhiều văn phòng nhỏ không có người chủ trì các bộ môn này nên chọn cách thuê kỹ sư bên ngoài theo hợp đồng.
Thuê ngoài là cách hợp lệ khi người được thuê thật sự làm và chịu trách nhiệm về phần việc của mình, có hợp đồng rõ ràng và có tên trong danh sách nhân sự thực hiện. Cách không hợp lệ là chỉ "mượn tên" để điền vào khung bản vẽ trong khi phần đó do người không có chứng chỉ vẽ. Khi có sự cố, người cho mượn tên phải giải trình về một bản vẽ họ không hề kiểm, còn văn phòng thì đối mặt với nguy cơ hồ sơ năng lực bị coi là kê khai không trung thực.
Nếu bạn là kỹ sư được mời chủ trì bộ môn cho văn phòng khác, hãy đặt ba điều kiện trước khi nhận: được nhận đủ dữ liệu đầu vào (tải trọng, công suất, nhu cầu dùng nước), được thời gian kiểm tra trước khi ký, và được lưu một bộ hồ sơ của phần mình. Đó vừa là cách làm nghề tử tế, vừa là cách tự bảo vệ khi nhiều năm sau có người hỏi lại về phần việc đó.
Một điểm hay bị bỏ quên: khi văn phòng dùng nhân sự thuê ngoài để chứng minh năng lực tổ chức, cách văn bản hiện hành tính nhân sự đó (phải là người ký hợp đồng lao động hay chỉ cần hợp đồng thuê khoán) có thể khác nhau theo từng loại thủ tục. Kiểm kỹ trước khi đưa tên vào hồ sơ năng lực.
Chuẩn bị hồ sơ xin chứng chỉ thiết kế bộ môn
Trình tự dưới đây dùng được cho cả lần đầu lẫn khi bổ sung bộ môn. Mẫu đơn và nơi nộp theo thông báo của cơ quan cấp tại thời điểm nộp.
- Đối chiếu bằng đại học với bộ môn định xin. Bằng ghi chuyên ngành chung thì chuẩn bị thêm bảng điểm để chứng minh khối kiến thức.
- Lập danh sách công trình đã tham gia thiết kế bộ môn đó, ghi rõ vai trò: người thiết kế, chủ trì, chủ nhiệm.
- Lấy xác nhận của tổ chức đã thực hiện thiết kế, kèm bản sao trang bìa hoặc khung tên có tên bạn nếu được phép sử dụng.
- Xác định hạng xin dựa trên số công trình và cấp công trình bạn đã chủ trì hoặc tham gia đủ điều kiện.
- Nộp hồ sơ trực tuyến hoặc trực tiếp, đăng ký sát hạch, ôn phần pháp luật về xây dựng và phần chuyên môn của bộ môn.
- Nhận chứng chỉ, kiểm tra từng dòng: họ tên, số định danh, bộ môn, hạng, thời hạn. Sai chỗ nào đề nghị điều chỉnh ngay.
Khi hồ sơ thiết kế bị trả vì năng lực người ký
Cơ quan thẩm định hoặc chủ đầu tư có thể yêu cầu bổ sung khi phát hiện người chủ trì không có chứng chỉ phù hợp, chứng chỉ hết hạn, hoặc tên trong hồ sơ năng lực khác tên trên khung bản vẽ. Cách xử lý đúng là thay người có chứng chỉ phù hợp, để người đó kiểm lại phần bộ môn và ký lại, chứ không chỉ thay chữ ký trên bìa. Người mới ký thì người mới chịu trách nhiệm về nội dung, nên họ có quyền yêu cầu chỉnh sửa trước khi ký.
Nếu bạn là người bị gạch tên do thiếu hạng, hãy coi đó là tín hiệu để lên kế hoạch tích lũy. Đề nghị công ty cho bạn chủ trì những công trình vừa sức hạng hiện có và tham gia nhóm ở công trình cấp cao hơn để tích lũy kinh nghiệm hợp lệ.
Các công ty muốn kiểm năng lực nhân sự của mình theo từng loại giấy phép, hồ sơ dự án có thể xem hồ sơ từng loại giấy phép trên GiayPhep.com, còn phần thẩm định thiết kế thì thuộc nhóm bài về thẩm định dự án.
Câu hỏi thường gặp
Chủ nhiệm thiết kế có cần chứng chỉ của tất cả các bộ môn không?
Không. Chủ nhiệm thiết kế cần chứng chỉ thiết kế phù hợp loại công trình và đủ hạng theo cấp công trình. Các bộ môn còn lại do từng chủ trì có chứng chỉ riêng chịu trách nhiệm.
Kỹ sư mới ra trường có được ký ô người thiết kế không?
Người thiết kế trực tiếp trong nhóm không phải ô chủ nhiệm hay chủ trì, nên thường không đòi chứng chỉ hành nghề. Bạn vẫn nên có tên trong hồ sơ để làm bằng chứng kinh nghiệm sau này.
Chứng chỉ thiết kế kết cấu có dùng được cho cầu đường không?
Thường là không, vì kết cấu công trình dân dụng và kết cấu công trình giao thông được ghi thành chuyên ngành khác nhau. Muốn làm cầu đường, bạn cần bổ sung chuyên ngành với kinh nghiệm ở đúng loại công trình đó.
Thiết kế nhà ở riêng lẻ có cần người có chứng chỉ không?
Tuỳ quy mô. Văn bản hiện hành có quy định riêng cho nhà ở riêng lẻ, trong đó một số trường hợp quy mô nhỏ hộ gia đình được tự thiết kế. Nhà có quy mô lớn hơn ngưỡng quy định thì cần tổ chức hoặc cá nhân đủ năng lực thiết kế.
Đổi công ty thì bản vẽ cũ mình đã ký còn hiệu lực không?
Bản vẽ đã ký và đã được phê duyệt vẫn giữ giá trị, bạn vẫn chịu trách nhiệm về phần mình ký. Phần sửa đổi sau khi bạn rời đi thì người chủ trì mới ký và chịu trách nhiệm.
Có nên xin nhiều bộ môn cùng lúc không?
Chỉ nên xin bộ môn có bằng chuyên môn phù hợp và kinh nghiệm thật. Xin dàn trải mà thiếu bằng chứng dễ bị trả toàn bộ hồ sơ hoặc phải bổ sung nhiều lần, mất thời gian hơn xin từng bộ môn.