Chứng chỉ hành nghề khảo sát xây dựng chia thành hai chuyên ngành chính: khảo sát địa hình (đo vẽ mặt bằng, cao độ, hiện trạng) và khảo sát địa chất công trình (khoan, lấy mẫu, thí nghiệm đất đá, nước dưới đất). Người ký với vai chủ nhiệm khảo sát phải có chứng chỉ đúng chuyên ngành và đủ hạng theo cấp công trình. Báo cáo khảo sát là dữ liệu đầu vào của thiết kế, nên sai từ đây thì cả móng lẫn nền đều sai theo.
Bài viết cho kỹ sư trắc địa, kỹ sư địa chất đang làm ở công ty khảo sát, người mới chuyển từ đo đạc bản đồ sang làm cho dự án xây dựng, và chủ đầu tư muốn kiểm năng lực người ký báo cáo. Đo đạc bản đồ phục vụ quản lý đất đai có hệ thống giấy phép, chứng chỉ riêng theo pháp luật về đo đạc; ở đây chỉ bàn khảo sát phục vụ xây dựng.
Vì sao khảo sát phải có người chịu trách nhiệm cá nhân
Khảo sát là bước rẻ nhất trong chuỗi xây dựng nhưng hậu quả của sai sót lại đắt nhất. Một lỗ khoan đặt sai vị trí, một mẫu đất lấy không đúng cách bảo quản, một cao độ mốc không kiểm tra lại, có thể dẫn tới móng thiết kế thừa hàng trăm triệu hoặc thiếu sức chịu tải mà không ai phát hiện cho tới khi công trình lún. Vì vậy pháp luật xây dựng buộc báo cáo khảo sát phải có chủ nhiệm khảo sát ký và chịu trách nhiệm.
Chủ nhiệm khảo sát không nhất thiết đứng máy khoan hay cầm máy toàn đạc. Vai trò của họ là lập hoặc kiểm phương án khảo sát, giám sát việc thực hiện ngoài hiện trường, kiểm số liệu thí nghiệm và ký báo cáo. Họ phải biết đặt câu hỏi: số lỗ khoan đã đủ để mô tả nền đất chưa, có dấu hiệu bất thường cần khoan bổ sung không, thí nghiệm trong phòng có được làm ở phòng thí nghiệm đủ điều kiện không.
Người thực hiện trực tiếp như thợ khoan, kỹ thuật viên đo đạc không ký với vai chủ nhiệm nên không bắt buộc có chứng chỉ hành nghề khảo sát. Tuy vậy, kỹ thuật viên có bằng chuyên ngành và muốn đi lên thì nên có tên trong danh sách nhân sự thực hiện của từng gói khảo sát, vì đó là bằng chứng kinh nghiệm sau này.
Hai chuyên ngành khảo sát và điểm khác nhau
Bảng dưới so sánh hai chuyên ngành ở mức thực hành. Danh mục chi tiết và bằng chuyên môn được chấp nhận bạn đối chiếu với văn bản hướng dẫn hiện hành.
| Tiêu chí | Khảo sát địa hình | Khảo sát địa chất công trình |
|---|---|---|
| Sản phẩm chính | Bình đồ, mặt cắt, cao độ, hiện trạng công trình lân cận | Hình trụ lỗ khoan, mặt cắt địa chất, chỉ tiêu cơ lý đất đá |
| Thiết bị quen thuộc | Máy toàn đạc, máy thuỷ chuẩn, máy định vị vệ tinh, thiết bị bay chụp | Máy khoan, thiết bị xuyên, dụng cụ lấy mẫu, phòng thí nghiệm |
| Bằng chuyên môn hay gặp | Trắc địa, kỹ thuật trắc địa – bản đồ | Địa chất công trình, địa kỹ thuật, kỹ thuật xây dựng có chuyên sâu nền móng |
| Lỗi hay gặp | Không nối với mốc cao độ, toạ độ quốc gia hoặc mốc dự án | Ít lỗ khoan, không khoan tới lớp đất tốt, mẫu bị xáo trộn |
| Ai dùng kết quả | Thiết kế kiến trúc, san nền, giao thông, thoát nước | Thiết kế kết cấu móng, xử lý nền, biện pháp thi công hố đào |
Một số người có cả hai chuyên ngành trên chứng chỉ vì từng làm ở công ty khảo sát tổng hợp. Điều đó hợp lệ nếu kinh nghiệm ở từng chuyên ngành được chứng minh riêng, không lấy công trình đo địa hình để tính kinh nghiệm khảo sát địa chất.
Hạng chứng chỉ khảo sát và cấp công trình
Giống các lĩnh vực khác, chứng chỉ khảo sát có ba hạng. Theo nguyên tắc chung, hạng I làm chủ nhiệm khảo sát ở công trình mọi cấp; hạng II tới cấp II; hạng III ở cấp III và cấp IV. Cấp công trình ở đây là cấp của công trình sẽ được xây trên nền khảo sát, không phải quy mô của gói khảo sát. Một gói khoan chỉ vài lỗ nhưng phục vụ toà nhà cao tầng vẫn đòi chủ nhiệm hạng cao.
Kinh nghiệm để xét hạng tính theo số gói khảo sát đã chủ nhiệm hoặc tham gia ở các cấp công trình tương ứng, cộng thời gian làm nghề. Con số cụ thể không ổn định qua các lần sửa nghị định, nên bạn đọc trực tiếp điều kiện đang có hiệu lực khi nộp. Có một điểm ít thay đổi: công trình kê khai phải có báo cáo khảo sát đã được nghiệm thu, có tên bạn trong đó.
Với dự án lớn chia nhiều giai đoạn khảo sát (khảo sát sơ bộ, khảo sát phục vụ thiết kế cơ sở, khảo sát bổ sung phục vụ thiết kế bản vẽ thi công), mỗi giai đoạn có thể có chủ nhiệm khác nhau. Khi khai kinh nghiệm, ghi rõ bạn chủ nhiệm giai đoạn nào để tránh trùng với người khác cùng công ty.
Những việc chủ nhiệm khảo sát phải tự tay kiểm
Phương án khảo sát. Số lượng và vị trí điểm khảo sát, độ sâu dự kiến, loại thí nghiệm. Phương án được chủ đầu tư phê duyệt trước khi làm; khảo sát mà không có phương án được duyệt là lỗi thủ tục dễ bị phát hiện khi thẩm định.
Năng lực phòng thí nghiệm. Chỉ tiêu cơ lý đất phải do phòng thí nghiệm chuyên ngành xây dựng đủ điều kiện thực hiện. Chủ nhiệm cần biết phòng nào làm, có được công nhận cho phép thử đó không.
Sự khớp giữa hiện trường và báo cáo. Nhật ký khoan, ảnh hiện trường, biên bản lấy mẫu phải khớp với hình trụ lỗ khoan trong báo cáo. Đây là chỗ đoàn kiểm tra hay so khi nghi ngờ số liệu bị "làm đẹp".
Khuyến nghị cho thiết kế. Báo cáo tốt không chỉ liệt kê số liệu mà chỉ ra lớp đất nên đặt móng, nguy cơ cần lưu ý như đất yếu, nước ngầm, hang hốc. Phần này thể hiện năng lực thật của người ký.
Giới hạn của kết quả. Ghi rõ khu vực nào chưa khảo sát được và lý do. Một báo cáo trung thực về giới hạn giúp thiết kế biết chỗ nào cần khoan bổ sung khi thi công.
Khảo sát hiện trạng nhà cũ và công trình lân cận: ai ký, chứng chỉ nào
Không phải gói khảo sát nào cũng là khoan đất trên khu đất trống. Ở đô thị, rất nhiều việc khảo sát là đo vẽ hiện trạng một toà nhà cũ trước khi cải tạo, ghi nhận hiện trạng nhà liền kề trước khi đào móng, hoặc theo dõi lún nứt công trình lân cận trong suốt thời gian thi công tầng hầm. Những việc này nằm ở vùng giao giữa khảo sát địa hình, khảo sát địa chất và kiểm định chất lượng công trình, nên câu hỏi "chứng chỉ nào thì ký được" xuất hiện thường xuyên.
Phần đo vẽ hình học (kích thước, cao độ, độ nghiêng, vị trí vết nứt) thường gắn với chuyên ngành khảo sát địa hình. Phần đánh giá khả năng chịu lực của kết cấu cũ, kết luận công trình còn an toàn hay không, lại thuộc kiểm định xây dựng hoặc thiết kế kết cấu, có điều kiện năng lực riêng. Một người đo vẽ hiện trạng rất kỹ nhưng chỉ có chứng chỉ khảo sát địa hình thì không nên ký kết luận về an toàn kết cấu.
Với hố đào sâu ở khu dân cư, việc quan trắc lún và chuyển vị thường được giao cho đơn vị khảo sát có năng lực đo đạc chính xác. Kết quả quan trắc đưa cho thiết kế và giám sát để quyết định có điều chỉnh biện pháp thi công hay không. Người ký báo cáo quan trắc cần nắm rõ mình chịu trách nhiệm về độ chính xác của số đo, không phải về kết luận kỹ thuật vượt quá chuyên ngành.
Khi chủ nhà liền kề khiếu nại nứt tường, biên bản khảo sát hiện trạng lập trước khi thi công là căn cứ quan trọng nhất cho cả hai bên. Biên bản có chữ ký của người có tư cách, có ảnh và số đo rõ ràng, giúp tranh chấp được giải quyết bằng dữ kiện thay vì bằng lời qua tiếng lại.
Từ kỹ thuật viên đến chủ nhiệm khảo sát: lộ trình hồ sơ
Các bước dưới đây giúp bạn chuẩn bị hồ sơ từ sớm, thay vì đến lúc cần chứng chỉ mới đi gom giấy tờ.
- Xác định chuyên ngành theo bằng tốt nghiệp: trắc địa thì khảo sát địa hình, địa chất hoặc địa kỹ thuật thì khảo sát địa chất.
- Mỗi gói khảo sát tham gia, xin bản sao quyết định phân công hoặc danh sách nhân sự có tên mình, lưu cùng trang ký của báo cáo.
- Ghi lại cấp công trình mà gói khảo sát phục vụ, lấy từ hồ sơ dự án, vì đây là căn cứ xét hạng.
- Khi đủ kinh nghiệm cho hạng III, nộp hồ sơ tới Sở Xây dựng hoặc tổ chức được giao cấp chứng chỉ, đăng ký sát hạch.
- Ôn phần pháp luật về khảo sát xây dựng, quản lý chất lượng, và phần chuyên môn theo đúng chuyên ngành đăng ký.
- Sau khi có chứng chỉ, nhận chủ nhiệm những gói vừa sức, tiếp tục tích lũy ở công trình cấp cao hơn để xin nâng hạng.
Trách nhiệm khi báo cáo khảo sát sai
Khi công trình có sự cố liên quan đến nền móng, câu hỏi đầu tiên thường là số liệu khảo sát có phản ánh đúng thực tế không. Nếu phát hiện báo cáo khảo sát không trung thực, khai lỗ khoan không làm, hoặc lấy số liệu của công trình khác chép sang, chủ nhiệm khảo sát và tổ chức khảo sát có thể bị xử lý, chứng chỉ có thể bị thu hồi, và phải bồi thường thiệt hại theo hợp đồng.
Ngược lại, nếu khảo sát làm đúng phương án được duyệt nhưng nền đất có bất thường cục bộ nằm giữa hai lỗ khoan, trách nhiệm sẽ được xem xét theo mức độ cẩn trọng nghề nghiệp, phương án có hợp lý không, đã cảnh báo giới hạn chưa. Đó là lý do phần ghi chú giới hạn trong báo cáo quan trọng.
Tranh chấp về trách nhiệm giữa khảo sát, thiết kế và thi công thường phức tạp, liên quan nhiều bên và số tiền lớn. Khi rơi vào tình huống đó, bạn nên tìm người làm nghề luật có kinh nghiệm về xây dựng, có thể bắt đầu bằng việc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn (aicovan.com) để biết cần giữ những hồ sơ nào.
Câu hỏi thường gặp
Có chứng chỉ đo đạc bản đồ thì có được ký báo cáo khảo sát địa hình xây dựng không?
Hai hệ thống giấy tờ khác nhau. Chứng chỉ đo đạc bản đồ theo pháp luật đo đạc không thay cho chứng chỉ hành nghề khảo sát xây dựng khi ký với vai chủ nhiệm khảo sát của dự án xây dựng.
Kỹ sư xây dựng có xin được chứng chỉ khảo sát địa chất không?
Có thể, nếu bằng và bảng điểm cho thấy khối kiến thức nền móng, địa kỹ thuật và bạn có kinh nghiệm thực tế tham gia khảo sát địa chất. Chỉ có kinh nghiệm thiết kế móng thì chưa đủ.
Nhà ở riêng lẻ có cần khảo sát địa chất không?
Văn bản hiện hành cho phép một số nhà ở quy mô nhỏ dùng số liệu khảo sát của công trình lân cận hoặc không bắt buộc khảo sát riêng. Tuy vậy, khi nền đất yếu hay có dấu hiệu bất thường, khoan khảo sát vẫn là lựa chọn an toàn.
Chủ nhiệm khảo sát có phải có mặt khi khoan không?
Không nhất thiết có mặt suốt, nhưng phải giám sát việc thực hiện để chịu trách nhiệm về số liệu. Không xuống hiện trường lần nào mà vẫn ký báo cáo là rủi ro lớn nếu có kiểm tra.
Chứng chỉ khảo sát hạng III có làm được dự án nhà xưởng không?
Tuỳ cấp công trình của nhà xưởng. Nếu nhà xưởng thuộc cấp III hoặc IV thì hạng III làm chủ nhiệm được; nhà xưởng lớn hơn cần người có hạng cao hơn.
Thí nghiệm đất có cần chứng chỉ hành nghề không?
Người làm thí nghiệm trong phòng không ký với vai chủ nhiệm khảo sát. Phòng thí nghiệm phải đủ điều kiện hoạt động theo quy định về thí nghiệm chuyên ngành xây dựng, đó là một hệ thống điều kiện riêng.