Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 không chỉ đặt điều kiện cho doanh nghiệp môi giới và tổ chức cung cấp dịch vụ phụ trợ bảo hiểm, mà còn yêu cầu người trực tiếp làm việc phải có chuyên môn và chứng chỉ phù hợp: nhân viên môi giới cần chứng chỉ môi giới bảo hiểm, người làm tư vấn, đánh giá rủi ro, giám định tổn thất, hỗ trợ giải quyết bồi thường cần đáp ứng điều kiện riêng của từng loại dịch vụ.
Bài này dành cho người đang hoặc muốn làm các công việc kỹ thuật quanh hợp đồng bảo hiểm: kỹ sư chuyển sang giám định, người làm bồi thường ở doanh nghiệp bảo hiểm muốn ra làm dịch vụ hỗ trợ bồi thường, nhân viên công ty môi giới. Phần doanh nghiệp cần giấy phép gì đã có tài liệu tổng quan trên GiayPhep.com; ở đây bài đi theo câu hỏi của cá nhân: mình cần chứng chỉ gì, giữ độc lập ra sao, chịu trách nhiệm đến đâu. Tên gọi và nội dung chương trình đào tạo cụ thể nằm trong văn bản hướng dẫn, bạn đối chiếu bản hiện hành.
Năm công việc, năm yêu cầu với người làm
Mỗi loại dịch vụ đòi một kiểu chuyên môn khác nhau. Bảng dưới tóm tắt theo góc người trực tiếp làm việc, không phải điều kiện của doanh nghiệp.
| Công việc | Người làm thường xuất thân từ | Yêu cầu chuyên môn theo nguyên tắc | Điểm cần giữ |
|---|---|---|---|
| Môi giới bảo hiểm | Bán hàng bảo hiểm, tài chính, quản trị rủi ro doanh nghiệp | Chứng chỉ môi giới bảo hiểm, làm việc trong doanh nghiệp môi giới được cấp phép | Đại diện cho bên mua, công khai cơ sở nhận hoa hồng |
| Tư vấn bảo hiểm | Chuyên gia bảo hiểm lâu năm, quản trị rủi ro | Chứng chỉ tư vấn bảo hiểm và trình độ phù hợp theo quy định | Không đồng thời bán sản phẩm mình tư vấn theo cách gây xung đột lợi ích |
| Đánh giá rủi ro | Kỹ sư xây dựng, cơ khí, phòng cháy, hàng hải | Chuyên môn kỹ thuật cộng chứng chỉ đánh giá rủi ro | Báo cáo trung thực, không viết theo ý bên thuê |
| Giám định tổn thất | Kỹ sư, kế toán, chuyên viên bồi thường | Chuyên môn phù hợp loại tổn thất cộng chứng chỉ giám định | Độc lập với các bên trong vụ việc cụ thể |
| Hỗ trợ giải quyết bồi thường | Chuyên viên bồi thường, người làm pháp lý | Chứng chỉ hỗ trợ giải quyết bồi thường theo quy định | Làm theo uỷ quyền, không gây áp lực sai trái |
Tính toán bảo hiểm, công việc của chuyên gia tính toán, là một nhóm riêng với yêu cầu rất cao, thường gắn với tư cách thành viên của các hiệp hội nghề nghiệp quốc tế được thừa nhận. Người muốn theo hướng này nên tìm hiểu lộ trình chứng chỉ quốc tế từ sớm.
Nhân viên môi giới bảo hiểm: khác đại lý ở chỗ nào
Người làm việc trong doanh nghiệp môi giới bảo hiểm không phải đại lý của doanh nghiệp bảo hiểm nào. Họ đại diện cho khách, thường là doanh nghiệp có tài sản, công trình, đội xe, hàng hoá lớn: tìm hiểu rủi ro, thu xếp chương trình bảo hiểm với một hoặc nhiều doanh nghiệp bảo hiểm, đàm phán điều kiện, hỗ trợ khi có tổn thất. Vì vậy luật đòi người trực tiếp làm phải có chứng chỉ môi giới bảo hiểm, tách khỏi chứng chỉ đại lý.
Một đại lý muốn chuyển sang làm môi giới không thể mang chứng chỉ đại lý sang dùng. Bạn phải học và thi chương trình môi giới theo quy định, chấm dứt hợp đồng đại lý cũ để tránh cùng lúc vừa đại diện cho bên bán vừa đại diện cho bên mua, rồi ký hợp đồng lao động với một doanh nghiệp môi giới được cấp phép.
Trong công việc hằng ngày, nghĩa vụ quan trọng nhất là trung thực về cơ sở nhận thù lao. Hoa hồng môi giới thường do doanh nghiệp bảo hiểm trả, nên luôn có nguy cơ người môi giới nghiêng về nơi trả cao hơn. Khách hàng doanh nghiệp ngày càng hỏi thẳng về điều này; trả lời minh bạch là cách giữ khách lâu dài.
Giám định viên tổn thất: tính độc lập là trung tâm
Không giám định vụ việc mình có quan hệ. Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn có quan hệ sở hữu, hợp đồng, thân nhân với bên mua hoặc doanh nghiệp bảo hiểm trong vụ việc cụ thể, cần từ chối hoặc công khai theo quy định. Một báo cáo giám định bị nghi thiên lệch có thể bị bác khi tranh chấp.
Báo cáo dựa trên chứng cứ, không dựa trên mong muốn của bên thuê. Bên thuê có thể là doanh nghiệp bảo hiểm hoặc bên mua. Dù ai trả phí, kết luận về nguyên nhân và mức độ tổn thất phải dựa trên khảo sát, tài liệu, thử nghiệm. Ghi rõ những gì không xác định được thay vì đoán.
Biết giới hạn chuyên môn của mình. Tổn thất máy móc phức tạp, cháy nổ, hàng hải đòi chuyên môn riêng. Giám định ngoài chuyên môn là rủi ro nghề nghiệp lớn; nên mời chuyên gia phù hợp hoặc từ chối.
Lưu hồ sơ hiện trường đầy đủ. Ảnh chụp có thời gian, biên bản có chữ ký các bên, mẫu vật, nhật ký làm việc. Khi tranh chấp đưa ra trọng tài hay toà án, hồ sơ hiện trường là thứ người ta hỏi đầu tiên.
Không nhận lợi ích ngoài phí dịch vụ. Mọi khoản quà, hỗ trợ từ một bên trong vụ việc đều có thể bị coi là làm mất tính độc lập và dẫn tới trách nhiệm nghiêm trọng.
Hỗ trợ giải quyết bồi thường: dịch vụ mới, ranh giới cần rõ
Hỗ trợ giải quyết bồi thường là dịch vụ giúp bên mua chuẩn bị hồ sơ, làm việc với doanh nghiệp bảo hiểm khi xảy ra sự kiện bảo hiểm. Nhiều người làm bồi thường lâu năm ở doanh nghiệp bảo hiểm thấy đây là hướng đi tự nhiên. Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 đưa dịch vụ này vào khung pháp lý cùng các dịch vụ phụ trợ khác, kèm yêu cầu về chuyên môn và chứng chỉ của người làm.
Ranh giới quan trọng nằm ở cách làm. Làm hồ sơ, giải thích điều khoản cho khách, đại diện trao đổi với doanh nghiệp bảo hiểm theo uỷ quyền là hợp pháp. Khai tăng tổn thất, dựng chứng từ, gây áp lực bằng truyền thông hay đe doạ nhân viên doanh nghiệp bảo hiểm là những hành vi khác hẳn, có thể bị xử lý nặng, thậm chí là trục lợi bảo hiểm.
Một chỗ khác cần cẩn thận là thoả thuận phí với khách. Phí tính theo phần trăm số tiền bồi thường là mô hình phổ biến ở nhiều nơi, nhưng dễ tạo động lực thổi phồng tổn thất. Dù chọn cách tính phí nào, hãy ghi rõ trong hợp đồng dịch vụ những việc bạn làm và không làm, và để khách tự ký mọi giấy tờ khai báo tổn thất.
Lộ trình cho người muốn chuyển sang các nghề này
Phần lớn người làm dịch vụ phụ trợ đến từ một nghề chuyên môn khác. Lộ trình hợp lý thường như sau:
- Xác định công việc phù hợp với chuyên môn gốc: kỹ sư hợp với đánh giá rủi ro và giám định kỹ thuật, kế toán hợp với giám định tổn thất tài chính, người làm bồi thường hợp với hỗ trợ bồi thường.
- Tìm hiểu chương trình đào tạo và chứng chỉ tương ứng theo quy định hiện hành; hỏi trực tiếp đơn vị đào tạo được công nhận.
- Tích luỹ kinh nghiệm thực tế dưới sự hướng dẫn của người làm lâu năm, thường bằng cách làm việc tại một tổ chức đang cung cấp dịch vụ.
- Nếu đang là đại lý hay nhân viên doanh nghiệp bảo hiểm, xử lý xung đột lợi ích: chấm dứt vai cũ hoặc xin ý kiến bằng văn bản trước khi nhận việc mới.
- Khi tự lập tổ chức cung cấp dịch vụ, đối chiếu điều kiện của tổ chức, trong đó có yêu cầu số người có chứng chỉ và bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp nếu có.
Đừng bắt đầu nhận việc khi chưa rõ mình đứng ở vai nào. Một người vừa là đại lý của doanh nghiệp bảo hiểm vừa nhận hỗ trợ bồi thường cho khách đòi chính doanh nghiệp đó là xung đột lợi ích rõ ràng.
Ví dụ giả định: kỹ sư xây dựng chuyển sang đánh giá rủi ro
Ví dụ giả định: anh P là kỹ sư kết cấu ở TP Hồ Chí Minh, làm giám sát công trình nhiều năm, được một tổ chức cung cấp dịch vụ phụ trợ mời làm đánh giá rủi ro cho các công trình xin bảo hiểm xây dựng lắp đặt. Chuyên môn kỹ thuật của anh vững, nhưng anh chưa từng làm việc với hợp đồng bảo hiểm. Anh học chương trình đánh giá rủi ro theo quy định để hiểu cách doanh nghiệp bảo hiểm đọc báo cáo: rủi ro nào ảnh hưởng tới phí, điều khoản nào phụ thuộc vào kết luận của mình.
Trong những tháng đầu, anh đi cùng một chuyên viên lâu năm, học cách viết báo cáo tách bạch giữa quan sát, đánh giá và khuyến nghị. Anh từ chối đánh giá một công trình mà công ty cũ của anh đang làm nhà thầu, vì xung đột lợi ích. Báo cáo của anh ghi rõ những hạng mục chưa tiếp cận được tại thời điểm khảo sát, thay vì mặc định là đạt.
Chuyển nghề kiểu này thường thuận lợi khi người làm giữ thói quen của nghề gốc là ghi chép kỹ và chỉ kết luận điều có căn cứ. Phần cần học thêm là ngôn ngữ của bảo hiểm và các yêu cầu về độc lập, chứng chỉ của nghề mới.
Trách nhiệm nghề nghiệp và khi nào cần luật sư
Báo cáo đánh giá rủi ro sai có thể khiến doanh nghiệp bảo hiểm nhận rủi ro với phí không phù hợp. Báo cáo giám định sai có thể khiến khách bị từ chối bồi thường oan hoặc doanh nghiệp bảo hiểm trả thừa. Người môi giới thu xếp thiếu điều khoản có thể khiến khách không được bồi thường đúng lúc cần. Vì vậy trách nhiệm nghề nghiệp của các vai này là thật, và thường được bảo vệ bằng bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp của tổ chức.
Với cá nhân, trách nhiệm được xem xét qua hợp đồng lao động, quy chế tổ chức và mức độ lỗi. Vi phạm nghiêm trọng như cố ý làm sai lệch kết luận có thể dẫn tới thu hồi chứng chỉ và trách nhiệm pháp lý khác. Khi bị một bên khởi kiện hoặc bị cơ quan quản lý xem xét về một báo cáo bạn đã ký, nên có luật sư đi cùng từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Có chứng chỉ đại lý bảo hiểm thì có làm môi giới bảo hiểm được không?
Không. Môi giới bảo hiểm đại diện cho bên mua và có chương trình đào tạo, chứng chỉ riêng. Bạn cần học và có chứng chỉ môi giới bảo hiểm, đồng thời làm việc trong một doanh nghiệp môi giới được Bộ Tài chính cấp phép.
Cá nhân có được tự mở dịch vụ giám định tổn thất không?
Điều kiện tuỳ loại dịch vụ phụ trợ theo Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 và văn bản hướng dẫn. Một số dịch vụ yêu cầu hoạt động dưới hình thức tổ chức có người đủ chứng chỉ. Bạn đối chiếu quy định hiện hành cho đúng loại dịch vụ định làm.
Giám định viên do doanh nghiệp bảo hiểm thuê thì có thiên vị doanh nghiệp không?
Về nguyên tắc, giám định phải độc lập với kết quả, dù ai trả phí. Kết luận phải dựa trên chứng cứ. Nếu bên mua thấy báo cáo không khách quan, họ có quyền đề nghị giám định lại hoặc thuê giám định độc lập theo thoả thuận và quy định.
Nhân viên bồi thường của doanh nghiệp bảo hiểm nghỉ việc có làm hỗ trợ bồi thường được ngay không?
Bạn cần đáp ứng điều kiện chuyên môn và chứng chỉ hỗ trợ giải quyết bồi thường theo quy định, và lưu ý cam kết bảo mật, không cạnh tranh trong hợp đồng với doanh nghiệp cũ. Không dùng thông tin nội bộ của doanh nghiệp cũ để làm việc cho khách.
Thu phí hỗ trợ bồi thường theo phần trăm số tiền được bồi thường có hợp pháp không?
Đây là vấn đề của hợp đồng dịch vụ và quy định hiện hành về dịch vụ phụ trợ. Cách tính phí này dễ tạo động lực thổi phồng tổn thất, nên cần hợp đồng rõ ràng và quy trình minh bạch. Bạn đối chiếu quy định trước khi áp dụng.
Muốn làm chuyên gia tính toán bảo hiểm thì bắt đầu từ đâu?
Đây là nghề đòi nền tảng toán, thống kê vững và thường gắn với chứng chỉ của các hiệp hội chuyên gia tính toán quốc tế. Người quan tâm nên tìm hiểu lộ trình thi của các hiệp hội này và điều kiện thừa nhận theo quy định hiện hành của Việt Nam.