Bơi, lặn là môn thể thao mà cơ sở kinh doanh phải có người cứu hộ. Theo pháp luật về thể dục, thể thao, bể bơi kinh doanh phải bố trí nhân viên cứu hộ đã được tập huấn chuyên môn và có giấy chứng nhận, có mặt trong suốt thời gian bể mở cửa, với số lượng phù hợp với quy mô bể theo quy định. Biết bơi giỏi chưa phải là đủ tư cách làm cứu hộ.
Bài viết cho người muốn làm cứu hộ — sinh viên làm thêm mùa hè, vận động viên bơi chuyển nghề, nhân viên khách sạn được giao trực bể — và cho chủ cơ sở cần biết người mình thuê đủ điều kiện chưa. Thủ tục giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh của bể bơi có bài riêng; ở đây chỉ bàn tư cách người cứu hộ.
Cứu hộ khác huấn luyện viên bơi và khác người biết bơi
Ở nhiều bể bơi nhỏ, một người vừa dạy bơi, vừa bán vé, vừa ngồi ghế cứu hộ. Về pháp lý, đó là ba vai khác nhau. Người hướng dẫn tập luyện hay huấn luyện viên bơi cần chứng nhận chuyên môn về hướng dẫn tập luyện thể thao; nhân viên cứu hộ cần chứng nhận tập huấn về cứu hộ. Một người có thể có cả hai giấy, nhưng khi đang đứng lớp với nhóm trẻ, người đó không đồng thời quan sát được toàn bộ mặt nước như một cứu hộ trực ghế.
Người cứu hộ được tập huấn để làm những việc người biết bơi không tự nhiên làm được: quét mắt toàn bộ mặt nước theo nhịp, nhận diện người đang đuối nước — thường im lặng, không vẫy tay, không kêu — tiếp cận nạn nhân mà không bị kéo theo, đưa nạn nhân vào bờ, và sơ cứu ngay tại chỗ trong lúc chờ cấp cứu. Đa số các ca đuối nước ở bể diễn ra rất nhanh và rất lặng lẽ.
Vì thế, chủ bể không nên giao vai cứu hộ cho người chỉ "bơi được", và người làm cứu hộ không nên nhận kiêm việc khiến mình rời mắt khỏi mặt nước.
Giấy chứng nhận và điều kiện thường gặp
Giấy chứng nhận tập huấn chuyên môn cứu hộ. Do đơn vị có thẩm quyền về thể thao tổ chức tập huấn và cấp, theo quy định của ngành thể dục, thể thao. Tên đơn vị cấp, nội dung và thời lượng khoá tập huấn đối chiếu văn bản hiện hành; hãy hỏi cơ quan quản lý thể thao ở tỉnh về các khoá được công nhận.
Kỹ năng bơi đạt yêu cầu. Khoá tập huấn thường có bài kiểm tra kỹ năng bơi: bơi một cự ly trong thời gian giới hạn, lặn nhặt vật dưới đáy, kéo nạn nhân giả định vào bờ. Không đạt bài bơi thì không được cấp giấy.
Kỹ năng sơ cứu. Hồi sức tim phổi cơ bản, xử lý người bị ngạt nước, đặt tư thế nạn nhân, phối hợp gọi cấp cứu 115. Nhiều nơi khuyến khích người cứu hộ học thêm khoá sơ cứu chuyên sâu.
Sức khoẻ. Đủ sức khoẻ để làm việc dưới nắng, trực liên tục và phản ứng nhanh. Người có bệnh tim mạch, động kinh hay vấn đề về thị lực chưa điều chỉnh nên hỏi bác sĩ trước khi nhận việc.
Khoá tập huấn cứu hộ thường diễn ra thế nào
Khoá tập huấn cứu hộ thường gồm phần lý thuyết và phần thực hành dưới nước. Lý thuyết đề cập quy định về an toàn trong hoạt động bơi, lặn, trách nhiệm của nhân viên cứu hộ, cách tổ chức vị trí quan sát, nhận diện các dạng đuối nước, và kiến thức sơ cứu. Thực hành là phần nặng nhất: kỹ thuật xuống nước và tiếp cận nạn nhân, kỹ thuật giải thoát khi bị nạn nhân ôm ghì, kéo nạn nhân vào bờ, đưa lên thành bể, xử lý người nghi chấn thương cột sống do nhảy cắm đầu.
Phần sơ cứu thường được tập trên mô hình: ép tim, thổi ngạt, đặt tư thế an toàn, phối hợp hai người. Nếu cơ sở có máy sốc điện tự động, hãy đề nghị được hướng dẫn cách dùng. Cuối khoá có kiểm tra cả bơi và sơ cứu; không đạt phần nào thì phải học lại phần đó.
Khi chọn khoá học, hãy hỏi trước: giấy chứng nhận do ai cấp, khoá có kiểm tra thực hành dưới nước không, tỉ lệ người hướng dẫn trên học viên ra sao. Khoá chỉ học trên lớp, phát giấy không qua bài bơi, gần như chắc chắn không giúp bạn khi có ca đuối nước thật.
Trách nhiệm chia thế nào giữa cứu hộ và chủ bể
Khi xảy ra đuối nước, câu hỏi về trách nhiệm luôn đặt ra cho cả cơ sở lẫn người trực. Bảng dưới mô tả nguyên lý phân vai; kết luận cụ thể của từng vụ việc phụ thuộc chứng cứ và cơ quan có thẩm quyền.
| Việc | Chủ cơ sở | Nhân viên cứu hộ |
|---|---|---|
| Bố trí đủ người cứu hộ có giấy chứng nhận | Trách nhiệm chính | Báo khi thấy ca trực thiếu người |
| Trang thiết bị cứu hộ: phao, sào, ghế cao, tủ sơ cứu | Trang bị và bảo dưỡng | Kiểm tra đầu ca, báo khi thiếu, hỏng |
| Nội quy bể: độ sâu, giờ mở, trẻ em phải có người lớn đi kèm | Ban hành và công bố | Nhắc nhở, yêu cầu tuân thủ |
| Quan sát mặt nước liên tục | Bố trí ca nghỉ hợp lý | Trách nhiệm trực tiếp trong ca |
| Xử lý khi có người đuối nước | Có phương án, liên lạc cấp cứu | Tiếp cận, đưa lên bờ, sơ cứu, gọi 115 |
Cứu hộ bị bố trí trực một mình quá lâu, không có ca nghỉ, không có thiết bị, rồi xảy ra sự cố — khi đó trách nhiệm của chủ cơ sở rất rõ. Ngược lại, cứu hộ dùng điện thoại, rời ghế khi đang trong ca, thì trách nhiệm cá nhân cũng rõ.
Một ca trực đúng cách
Khoá tập huấn dạy chi tiết; ở đây là khung ngắn để người mới hình dung ca trực có những gì:
- Đến sớm, nhận bàn giao: số người đang bơi, khu vực nào đông, có ai đã được nhắc nhở.
- Kiểm tra thiết bị cứu hộ, tủ sơ cứu, đường liên lạc khẩn cấp.
- Lên vị trí quan sát; quét mắt toàn bộ khu vực theo nhịp đều, chú ý góc khuất và khu nước sâu.
- Nhắc nhở hành vi nguy hiểm: nhảy cắm đầu ở chỗ cạn, trẻ nhỏ ra khu nước sâu, đùa giỡn dìm nhau.
- Đổi ca theo lịch để giữ tập trung; không rời vị trí khi chưa có người thay.
- Ghi sổ trực: sự việc trong ca, nhắc nhở, sơ cứu đã làm.
Nếu có sự cố, ưu tiên là đưa nạn nhân lên bờ an toàn cho cả người cứu, sơ cứu và gọi 115 ngay. Kiến thức trong bài không thay khoá huấn luyện thực hành có người hướng dẫn.
Giữ kỹ năng qua năm tháng
Kỹ năng cứu hộ là loại kỹ năng hiếm khi dùng nhưng khi cần thì phải dùng ngay, không có thời gian nhớ lại. Một vài thói quen giúp người làm nghề giữ được phản xạ:
- Bơi đều đặn, giữ thể lực đủ để kéo một người lớn vào bờ từ khu nước sâu.
- Ôn hồi sức tim phổi trên mô hình định kỳ, nhất là trước mỗi mùa cao điểm.
- Cùng đồng nghiệp diễn tập tình huống: trẻ em chìm ở khu nước sâu, người lớn bị chuột rút, người nhảy cắm đầu va đáy bể.
- Ôn lại vị trí thiết bị, đường đưa nạn nhân ra, điểm xe cấp cứu có thể vào gần nhất.
- Xem lại sổ trực các mùa trước để biết góc nào, giờ nào hay có sự cố.
- Tham gia tập huấn lại khi đơn vị cấp hoặc cơ sở yêu cầu, kể cả khi giấy cũ chưa hết hạn.
Người cứu hộ giỏi thường là người ít khi phải nhảy xuống nước, vì họ phát hiện và nhắc nhở trước khi nguy hiểm thành sự cố.
Làm thời vụ mùa hè: những điều người trẻ hay bỏ qua
Mùa hè, nhu cầu cứu hộ tăng vọt ở bể bơi công cộng, bể khu đô thị, bể khách sạn ven biển Khánh Hoà, Đà Nẵng, Quảng Ninh. Nhiều sinh viên nhận làm vài tháng. Điều nên làm đầu tiên là tham gia khoá tập huấn và có giấy chứng nhận trước khi nhận ca; nhận làm "trước rồi đi học sau" là đặt mình vào thế khó nhất nếu có chuyện trong tuần đầu.
Hãy ký hợp đồng bằng văn bản, ghi rõ ca trực, vị trí, có hay không có việc kiêm nhiệm. Hỏi rõ cơ sở có mua bảo hiểm tai nạn cho người lao động và bảo hiểm trách nhiệm cho khách bơi không. Nếu bị yêu cầu vừa trông bể vừa dạy bơi cho một nhóm trẻ, hoặc trực một mình cả ngày, hãy đề nghị điều chỉnh bằng văn bản.
Bể bơi trong khu chung cư hay khách sạn chỉ phục vụ cư dân, khách lưu trú có thể không thuộc diện kinh doanh hoạt động thể thao, nhưng nguy cơ đuối nước thì giống hệt. Ban quản lý vẫn nên bố trí cứu hộ có chứng nhận; người nhận việc vẫn nên làm theo chuẩn của bể kinh doanh.
Khi có đuối nước: quyền và trách nhiệm của người cứu hộ
Người cứu hộ có nghĩa vụ hành động trong phạm vi được đào tạo. Luật không đòi hỏi bạn đổi mạng mình lấy mạng người khác, nhưng đòi bạn làm đúng những gì người có chứng nhận phải làm: phát hiện kịp, tiếp cận đúng kỹ thuật, sơ cứu, gọi cấp cứu, báo người phụ trách.
Sau sự cố, cơ quan chức năng sẽ xem xét cơ sở có đủ người cứu hộ có giấy chứng nhận không, người trực có đang ở vị trí không, thiết bị có sẵn không, sơ cứu có được thực hiện không. Sổ trực, camera, lời khai của người có mặt là chứng cứ. Đừng sửa sổ trực sau sự việc.
Nếu bạn là người trực trong ca có đuối nước nghiêm trọng, nhất là có người tử vong, hãy hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc luật sư quen trước khi ký các văn bản tường trình mà cơ sở soạn sẵn. Cũng nên tìm hỗ trợ tâm lý: người chứng kiến và trực tiếp cứu thường chịu sang chấn kéo dài.
Câu hỏi thường gặp
Vận động viên bơi chuyên nghiệp có cần học tập huấn cứu hộ không?
Có. Kỹ năng bơi nhanh không bao gồm kỹ năng nhận diện người đuối nước, tiếp cận nạn nhân hoảng loạn mà không bị kéo theo, và hồi sức tim phổi. Giấy chứng nhận cứu hộ là yêu cầu riêng của vị trí cứu hộ. Thành tích thi đấu giúp bạn qua phần kiểm tra kỹ năng bơi dễ hơn, không thay được khoá học.
Giấy chứng nhận cứu hộ có thời hạn không?
Thời hạn và yêu cầu tập huấn lại phụ thuộc quy định của đơn vị cấp và văn bản hiện hành. Dù giấy không ghi hạn, kỹ năng hồi sức tim phổi và cứu đuối mai một nhanh nếu không luyện. Nhiều cơ sở tổ chức diễn tập định kỳ, và người cứu hộ nên tự ôn lại trước mỗi mùa hè.
Một người cứu hộ trông được bao nhiêu người bơi?
Số lượng nhân viên cứu hộ tối thiểu được quy định theo quy mô bể và theo văn bản hiện hành của ngành thể thao. Ngoài con số tối thiểu, cơ sở nên tính thêm theo lượng người bơi thực tế, góc khuất, khu trẻ em. Người cứu hộ thấy quá tải nên báo người phụ trách bằng văn bản hoặc ghi vào sổ trực.
Học cứu hộ ở đâu thì được công nhận?
Hãy hỏi cơ quan quản lý thể dục, thể thao cấp tỉnh hoặc tổ chức thể thao chuyên môn về bơi, lặn về các khoá tập huấn cứu hộ đang được công nhận. Khoá ngắn hạn tự phát không có kiểm tra kỹ năng bơi và sơ cứu thường không đáp ứng yêu cầu khi cơ sở bị kiểm tra điều kiện kinh doanh.
Cứu hộ có được kiêm dạy bơi trong giờ trực không?
Không nên. Khi đứng lớp, sự chú ý của bạn dồn vào nhóm học viên, trong khi cứu hộ phải quan sát toàn bộ mặt nước. Cơ sở bố trí một người kiêm cả hai vai trong cùng thời điểm là làm giảm an toàn, và khi có sự cố, việc kiêm nhiệm này sẽ bị xem xét trong phần trách nhiệm.
Bể bơi gia đình cho thuê theo giờ có cần cứu hộ không?
Nếu bể được cho thuê, thu tiền theo lượt hay theo giờ, đó có thể đã là hoạt động kinh doanh và phải đáp ứng điều kiện của ngành thể thao, trong đó có cứu hộ. Kể cả khi chưa rõ thuộc diện nào, có người cứu hộ được tập huấn là cách bảo vệ cả khách lẫn chủ nhà khỏi một tai nạn không thể đảo ngược.