Kinh doanh dịch vụ bảo vệ là ngành nghề kinh doanh có điều kiện về an ninh, trật tự. Người làm nhân viên dịch vụ bảo vệ — tức được công ty dịch vụ bảo vệ cử đi bảo vệ cho khách hàng — phải được đào tạo nghiệp vụ bảo vệ và có chứng chỉ nghiệp vụ, đồng thời không thuộc các trường hợp bị loại trừ về lý lịch, sức khoẻ theo quy định. Bảo vệ do cơ quan, doanh nghiệp tự tuyển để giữ cơ sở của chính mình là lực lượng bảo vệ nội bộ, đi theo quy định khác.
Bài viết cho người đang tìm việc làm bảo vệ, người đã làm bảo vệ nội bộ muốn chuyển sang công ty dịch vụ, và bộ phận nhân sự của công ty bảo vệ cần kiểm điều kiện người mới. Bài không bàn cách thuê dịch vụ bảo vệ hay quyền hạn khi tác nghiệp — những phần đó có bài riêng.
Nhân viên dịch vụ bảo vệ và bảo vệ nội bộ khác nhau thế nào
Hai nghề trông giống nhau ở cổng nhà máy nhưng đứng trên hai khung pháp lý khác nhau. Bảng dưới tóm theo nguyên lý; chi tiết điều kiện đối chiếu nghị định hiện hành về kinh doanh dịch vụ bảo vệ và về lực lượng bảo vệ cơ quan, doanh nghiệp.
| Tiêu chí | Nhân viên dịch vụ bảo vệ | Bảo vệ nội bộ |
|---|---|---|
| Ai tuyển, ai trả lương | Công ty kinh doanh dịch vụ bảo vệ | Chính cơ quan, doanh nghiệp được bảo vệ |
| Bảo vệ cho ai | Khách hàng theo hợp đồng dịch vụ | Cơ sở của chính đơn vị tuyển |
| Chứng chỉ nghiệp vụ | Bắt buộc theo điều kiện kinh doanh dịch vụ bảo vệ | Đơn vị phải bồi dưỡng nghiệp vụ theo quy định riêng |
| Ai kiểm tra điều kiện | Cơ quan công an khi cấp và kiểm tra điều kiện an ninh, trật tự của công ty | Đơn vị tự quản lý, cơ quan công an hướng dẫn |
Người đã làm bảo vệ nội bộ nhiều năm chuyển sang công ty dịch vụ vẫn cần chứng chỉ nghiệp vụ theo quy định của ngành dịch vụ bảo vệ. Kinh nghiệm cũ là lợi thế khi học, không thay cho chứng chỉ.
Điều kiện cá nhân thường được xét
Tuổi và sức khoẻ. Có đủ năng lực hành vi dân sự, độ tuổi lao động phù hợp và sức khoẻ đáp ứng công việc đứng trực, đi tuần, làm ca đêm. Công ty thường yêu cầu giấy khám sức khoẻ.
Lý lịch. Quy định về điều kiện an ninh, trật tự loại trừ một số trường hợp: người đang bị khởi tố, đang chấp hành án, người có án tích chưa được xoá về một số nhóm tội, người nghiện ma tuý, người đang chịu biện pháp xử lý hành chính nhất định. Công ty thường đề nghị phiếu lý lịch tư pháp để kiểm.
Đào tạo nghiệp vụ. Đã qua đào tạo nghiệp vụ bảo vệ tại cơ sở đào tạo đủ điều kiện và được cấp chứng chỉ. Chứng chỉ này là điều kiện để công ty được phép bố trí bạn đi bảo vệ cho khách hàng.
Hợp đồng lao động. Nhân viên dịch vụ bảo vệ làm việc theo hợp đồng lao động với công ty dịch vụ. Công ty phải quản lý danh sách nhân viên và cung cấp cho cơ quan quản lý khi được yêu cầu.
Khoá đào tạo nghiệp vụ bảo vệ học những gì
Chương trình đào tạo do cơ quan có thẩm quyền ban hành khung, cơ sở đào tạo tổ chức. Nội dung thường gồm: pháp luật liên quan đến hoạt động bảo vệ và quyền, nghĩa vụ của nhân viên bảo vệ; nghiệp vụ tuần tra, canh gác, kiểm soát ra vào, quản lý tài sản, ghi sổ giao ca; xử lý tình huống như trộm cắp, gây rối, người say xỉn; phòng cháy, chữa cháy và sơ cứu ban đầu; kỹ năng giao tiếp với khách hàng và người dân; và võ thuật tự vệ ở mức cơ bản.
Phần pháp luật đáng học kỹ nhất. Nhân viên bảo vệ không phải công an: không có quyền khám người, bắt giữ tuỳ tiện, giữ giấy tờ tuỳ thân của người khác, hay dùng vũ lực ngoài giới hạn phòng vệ chính đáng. Nhiều vụ việc nhân viên bảo vệ bị xử lý hình sự xuất phát từ việc làm quá quyền khi giữ người nghi lấy trộm hàng ở siêu thị hay cổng khu công nghiệp.
Ngoài các nội dung chung, nhiều mục tiêu bảo vệ có yêu cầu riêng: ngân hàng cần quy trình áp tải, giữ an toàn khi giao nhận tiền; bệnh viện cần kỹ năng xử lý người nhà bệnh nhân bức xúc; sự kiện đông người cần kỹ năng phân luồng, phát hiện chen lấn. Công ty dịch vụ thường huấn luyện bổ sung trước khi giao mục tiêu đặc thù. Nếu chưa được huấn luyện mà bị điều ngay sang mục tiêu loại này, hãy đề nghị được hướng dẫn trước.
Sau đào tạo có kiểm tra; đạt thì được cấp chứng chỉ. Hãy giữ bản gốc và một bản chụp, ghi lại tên cơ sở đào tạo và ngày cấp. Nếu được giới thiệu một khoá "lấy chứng chỉ trong một buổi" không học không thi, đó là giấy có rủi ro bị coi là không hợp lệ khi đoàn kiểm tra đối chiếu với hồ sơ đào tạo.
Công cụ hỗ trợ: được trang bị không có nghĩa là được tự mang
Công ty dịch vụ bảo vệ có thể được trang bị một số loại công cụ hỗ trợ như gậy cao su, đèn pin chiếu sáng mạnh, áo giáp, theo quy định của pháp luật về quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ. Việc trang bị phải được cơ quan công an cho phép và người sử dụng phải được huấn luyện, có giấy chứng nhận sử dụng.
Với người làm nghề, điều cần nhớ là: công cụ hỗ trợ thuộc công ty, được cấp phát theo ca và theo mục tiêu bảo vệ, có sổ quản lý. Tự mua công cụ mang đi trực, hoặc mang công cụ của công ty về nhà, đều là vi phạm. Sử dụng công cụ hỗ trợ chỉ trong trường hợp luật cho phép và phải tương xứng với tình huống.
Bài này không đi sâu vào loại công cụ hay kỹ thuật dùng; đó là nội dung của lớp huấn luyện chính thức. Nếu công ty giao công cụ mà bạn chưa qua huấn luyện sử dụng, bạn có quyền đề nghị được huấn luyện trước khi nhận.
Những tình huống khiến người làm bảo vệ mất việc hoặc bị xử lý
Chứng chỉ nghiệp vụ không bị "thu hồi" theo kiểu chứng chỉ hành nghề chuyên môn, nhưng nhân viên có thể bị loại khỏi danh sách được bố trí làm dịch vụ bảo vệ, hoặc bị xử lý theo pháp luật. Các tình huống thường gặp:
- Phát sinh án tích hoặc bị khởi tố trong thời gian làm việc, khiến không còn đáp ứng điều kiện lý lịch.
- Giữ người, khám người, thu giữ tài sản của người khác vượt quyền.
- Thông đồng với người ngoài lấy tài sản của khách hàng, hoặc làm ngơ cho việc chuyển hàng trái phép.
- Uống rượu bia, ngủ khi trực, bỏ vị trí gây mất tài sản.
- Sử dụng công cụ hỗ trợ không đúng quy định, gây thương tích.
- Cho người khác dùng tên, chứng chỉ của mình để đi làm thay.
Khi bị cáo buộc làm quá quyền hoặc có thiệt hại về người, tài sản trong ca trực, bạn nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc luật sư quen trước khi ký biên bản tường trình, và yêu cầu công ty cung cấp sổ giao ca, hình ảnh camera liên quan.
Hợp đồng, ca đêm và quyền lợi: đọc trước khi ký
Nghề bảo vệ thường làm theo ca dài, có ca đêm, làm ngày lễ, và hay đổi mục tiêu theo hợp đồng của công ty với khách hàng. Những điều này đều phải nằm trong hợp đồng lao động hoặc nội quy đã công bố, theo Bộ luật Lao động 2019: thời giờ làm việc, làm thêm giờ, làm việc ban đêm, nghỉ giữa ca, nghỉ hằng tuần, và cách tính tiền cho từng loại. Hợp đồng chỉ ghi một con số tổng mà không nói giờ làm là chỗ dễ phát sinh tranh chấp.
Người lao động làm việc theo hợp đồng từ đủ thời hạn luật định thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp bắt buộc. Nghề bảo vệ có rủi ro bị thương khi xử lý tình huống, nên quyền lợi về tai nạn lao động càng đáng quan tâm. Hỏi công ty ngay từ đầu: có đóng bảo hiểm không, ai chi trả khi bị thương trong ca trực.
Một chuyện hay gặp nữa là công ty điều chuyển nhân viên giữa các mục tiêu ở xa nhau, ví dụ từ khu công nghiệp ở Bắc Ninh sang kho hàng ở Hưng Yên. Điều chuyển trong phạm vi hợp đồng là quyền của công ty, nhưng chi phí đi lại và thời gian di chuyển nên được thoả thuận rõ.
Từ lúc tìm việc đến khi được bố trí đi trực
Người mới vào nghề có thể đi theo trình tự sau để tránh bị trả hồ sơ hoặc đi làm khi chưa đủ điều kiện:
- Chuẩn bị giấy tờ tuỳ thân, giấy khám sức khoẻ, và xin phiếu lý lịch tư pháp qua Cổng Dịch vụ công hoặc ứng dụng định danh điện tử nếu công ty yêu cầu.
- Chọn công ty dịch vụ bảo vệ có giấy chứng nhận đủ điều kiện về an ninh, trật tự; có thể hỏi thẳng công ty để được xem.
- Ký hợp đồng lao động, đọc kỹ ca làm, cách tính giờ làm thêm, bảo hiểm xã hội.
- Tham gia đào tạo nghiệp vụ bảo vệ tại cơ sở đào tạo đủ điều kiện; đạt kiểm tra và nhận chứng chỉ.
- Được hướng dẫn mục tiêu bảo vệ cụ thể: sơ đồ khu vực, nội quy của khách hàng, phương án PCCC, liên lạc khẩn cấp.
- Bắt đầu trực, ghi sổ giao ca đầy đủ ngay từ ca đầu tiên.
Công ty để bạn đi trực khi chưa đào tạo, chưa có chứng chỉ là công ty đang vi phạm điều kiện kinh doanh, và nếu có sự cố, người đứng ở cổng là người gặp rắc rối đầu tiên.
Câu hỏi thường gặp
Làm bảo vệ cho toà nhà do ban quản lý tự tuyển có cần chứng chỉ nghiệp vụ bảo vệ không?
Nếu bạn là nhân viên của chính ban quản lý hay chủ toà nhà và bảo vệ cơ sở của họ, đó là bảo vệ nội bộ, theo quy định về lực lượng bảo vệ cơ quan, doanh nghiệp. Đơn vị vẫn phải bồi dưỡng nghiệp vụ cho bạn. Nếu bạn do công ty dịch vụ bảo vệ cử đến, bạn cần chứng chỉ của ngành dịch vụ bảo vệ.
Có tiền án thì có làm nhân viên dịch vụ bảo vệ được không?
Điều đó phụ thuộc loại tội, án tích đã được xoá hay chưa và quy định hiện hành về điều kiện an ninh, trật tự. Một số nhóm tội bị loại trừ khi chưa xoá án tích. Bạn nên xin phiếu lý lịch tư pháp để biết chính xác thông tin của mình, rồi hỏi công ty hoặc cơ quan công an trước khi nộp hồ sơ.
Chứng chỉ nghiệp vụ bảo vệ học ở công ty này có dùng được khi sang công ty khác không?
Chứng chỉ ghi tên bạn và do cơ sở đào tạo cấp, nên về nguyên tắc vẫn dùng được. Tuy vậy công ty mới có thể yêu cầu học bổ sung theo mục tiêu bảo vệ của họ, nhất là với ngân hàng, sự kiện đông người hay khu công nghiệp có hàng giá trị cao. Giữ bản gốc và hồ sơ khoá học để trình khi chuyển việc.
Nhân viên bảo vệ có được khám túi người ra vào không?
Nhân viên bảo vệ không có quyền khám người như cơ quan công an. Việc kiểm tra hành lý ra vào chỉ thực hiện theo nội quy đã công bố của nơi được bảo vệ, với sự đồng ý của người được kiểm tra. Nếu người đó từ chối, bảo vệ báo người phụ trách và cơ quan công an khi có dấu hiệu vi phạm, không tự cưỡng ép.
Phụ nữ có được làm nhân viên dịch vụ bảo vệ không?
Có. Điều kiện về giới không phải là tiêu chí loại trừ trong nghề bảo vệ. Nhiều mục tiêu như trung tâm thương mại, bệnh viện, sự kiện cần nhân viên bảo vệ nữ để kiểm tra hành lý của khách nữ, hướng dẫn người ra vào. Điều kiện về sức khoẻ, lý lịch và đào tạo nghiệp vụ áp dụng như nhau.