Theo Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, cá nhân muốn làm đại lý bảo hiểm phải đủ tuổi và năng lực hành vi dân sự, không thuộc trường hợp bị cấm, và có chứng chỉ đại lý bảo hiểm phù hợp với nhóm sản phẩm định bán. Chứng chỉ có được sau khi học chương trình đào tạo và đạt kỳ thi theo quy định của Bộ Tài chính. Có chứng chỉ rồi, bạn ký hợp đồng đại lý với một doanh nghiệp bảo hiểm và được cấp mã đại lý thì mới bắt đầu làm việc.
Nhiều người bước vào nghề qua lời mời của người quen và chỉ biết rằng "đi học vài buổi là có giấy". Bài này giải thích từ đầu: điều kiện của bản thân, chương trình học gồm những gì, kỳ thi diễn ra thế nào, chứng chỉ khác hợp đồng đại lý ra sao, và những hiểu lầm khiến người mới vướng rắc rối ngay năm đầu. Các thông số như số giờ học, điểm đạt, thời hạn của chứng chỉ quy định trong văn bản hướng dẫn và có thể thay đổi, bạn đối chiếu bản hiện hành.
Điều kiện của cá nhân trước khi nghĩ tới chứng chỉ
Trước khi đăng ký học, bạn tự rà xem mình có thuộc diện được làm đại lý cá nhân hay không. Về nguyên tắc, luật đặt các điều kiện sau:
- Là công dân Việt Nam cư trú tại Việt Nam, đủ tuổi trưởng thành theo luật và có năng lực hành vi dân sự đầy đủ.
- Không đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự, không đang chấp hành án phạt tù, không đang bị toà án cấm hành nghề hoặc làm công việc liên quan.
- Có chứng chỉ đại lý bảo hiểm phù hợp với loại sản phẩm sẽ tư vấn, bán.
- Không đồng thời làm đại lý cho doanh nghiệp bảo hiểm khác trong trường hợp luật hạn chế, trừ khi được chấp thuận theo quy định.
- Với một số vị trí như cán bộ, công chức, người quản lý doanh nghiệp bảo hiểm, có thêm giới hạn riêng theo luật và quy chế ngành.
Người đang là công chức, viên chức nên đặc biệt cẩn thận: làm đại lý là hoạt động kinh doanh có thu nhập từ hoa hồng, có thể vướng quy định về những việc cán bộ, công chức không được làm. Hãy hỏi cơ quan nơi bạn công tác trước khi đăng ký, đừng chỉ dựa vào lời người tuyển dụng.
Chương trình đào tạo chia theo nhóm nghiệp vụ
Một thay đổi quan trọng của khung pháp lý từ năm 2023 là chương trình đào tạo đại lý được chia theo nhóm nghiệp vụ, thay vì một chứng chỉ chung dùng cho mọi sản phẩm. Nhóm hay gặp là bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm phi nhân thọ và bảo hiểm sức khoẻ. Bảo hiểm liên kết đầu tư có yêu cầu đào tạo riêng, nặng hơn, vì sản phẩm gắn với rủi ro đầu tư.
Hệ quả là chứng chỉ của bạn chỉ cho phép tư vấn đúng nhóm sản phẩm đã học. Một đại lý phi nhân thọ chuyên bán bảo hiểm xe và tài sản không được tư vấn hợp đồng nhân thọ chỉ vì cùng đứng ở một quầy. Khi doanh nghiệp bảo hiểm giao bán thêm nhóm sản phẩm mới, bạn phải học và thi bổ sung cho nhóm đó.
Nội dung chương trình thường gồm phần nền: nguyên lý bảo hiểm, pháp luật kinh doanh bảo hiểm, quyền và nghĩa vụ của đại lý, đạo đức nghề nghiệp, bảo vệ quyền lợi người mua; và phần chuyên sâu theo nghiệp vụ: đặc điểm sản phẩm, cách đánh giá nhu cầu khách, quy trình giao kết hợp đồng, giải quyết quyền lợi. Phần đạo đức và quyền lợi người mua được nhấn mạnh hơn trước, phản ánh những khiếu nại đã xảy ra trong ngành.
Đơn vị được phép đào tạo, hình thức học trực tiếp hay trực tuyến, và thời lượng tối thiểu do Bộ Tài chính quy định. Doanh nghiệp bảo hiểm thường là nơi tổ chức lớp cho người sắp ký hợp đồng với họ, nhưng chương trình phải theo khung chung.
Đi từ lúc nhận lời tới lúc có mã đại lý
Trình tự dưới đây là khung chung. Tên gọi từng bước có thể khác nhau giữa các doanh nghiệp bảo hiểm, nhưng thứ tự về pháp lý thì giống nhau.
- Tìm hiểu doanh nghiệp bảo hiểm định làm đại lý: tình trạng được cấp phép, sản phẩm chủ lực, cách tính hoa hồng và chế độ hỗ trợ đại lý mới.
- Kiểm tra điều kiện bản thân như mục trên; chuẩn bị giấy tờ tuỳ thân, văn bằng nếu chương trình yêu cầu.
- Đăng ký học chương trình đào tạo đúng nhóm nghiệp vụ; tham gia đủ thời lượng, vì thời lượng là điều kiện dự thi.
- Dự kỳ thi theo hình thức quy định; nhận kết quả và chứng chỉ khi đạt.
- Đọc kỹ và ký hợp đồng đại lý với doanh nghiệp bảo hiểm; hợp đồng ghi phạm vi sản phẩm, hoa hồng, quyền và nghĩa vụ hai bên, điều kiện chấm dứt.
- Nhận mã đại lý và tài liệu sản phẩm; tham gia các buổi đào tạo sản phẩm nội bộ trước khi gặp khách.
- Lưu bản sao chứng chỉ, hợp đồng, mã đại lý; khách hàng có quyền hỏi và bạn nên trình được ngay.
Lưu ý thứ tự: hợp đồng đại lý ký sau khi có chứng chỉ, không phải trước. Một số nơi cho người mới "đi theo học việc" trước khi có chứng chỉ; giai đoạn đó bạn chỉ được quan sát, không được tự tư vấn hay nhận phí bảo hiểm của khách.
Chứng chỉ, hợp đồng đại lý và mã đại lý: ba thứ khác nhau
Người mới hay gộp ba thứ này làm một rồi nghĩ có cái này là đủ. Bảng dưới phân biệt để bạn biết mỗi thứ chứng minh điều gì.
| Giấy tờ | Do ai cấp, ký | Chứng minh điều gì | Khi nào mất hiệu lực |
|---|---|---|---|
| Chứng chỉ đại lý bảo hiểm | Cấp sau đào tạo và thi theo quy định của Bộ Tài chính | Bạn đủ kiến thức để tư vấn nhóm sản phẩm đó | Theo quy định về thời hạn, bị thu hồi, hoặc không hoạt động quá lâu nếu văn bản có quy định |
| Hợp đồng đại lý | Ký giữa bạn và doanh nghiệp bảo hiểm | Bạn được doanh nghiệp đó uỷ quyền bán sản phẩm của họ | Khi chấm dứt theo thoả thuận hoặc theo luật |
| Mã đại lý | Doanh nghiệp bảo hiểm cấp nội bộ | Hợp đồng nào do bạn tư vấn, hoa hồng trả cho ai | Khi hợp đồng đại lý chấm dứt |
Không có "giấy phép đại lý" do Nhà nước cấp cho cá nhân. Khi có người mời bạn mua "giấy phép hành nghề đại lý" hay "chứng chỉ không cần học", đó là dấu hiệu lừa đảo hoặc giấy tờ không có giá trị.
Những hiểu lầm khiến người mới vướng rắc rối
Có chứng chỉ là được bán mọi loại bảo hiểm. Chứng chỉ gắn với nhóm nghiệp vụ. Tư vấn ngoài phạm vi là vi phạm, và nếu khách khiếu nại, việc bạn không có chứng chỉ phù hợp sẽ là điểm bất lợi lớn.
Làm đại lý là được thoải mái làm cho nhiều công ty. Luật hạn chế việc một đại lý cá nhân đồng thời làm cho nhiều doanh nghiệp bảo hiểm trong trường hợp nhất định nếu không có chấp thuận. Đọc kỹ luật và điều khoản trong hợp đồng trước khi nhận lời nơi thứ hai.
Có thể nhờ người khác đứng tên hợp đồng giúp mình. Dùng mã của đại lý khác để bán khi mình chưa có chứng chỉ là cả hai cùng vi phạm, và hợp đồng của khách có thể bị xem xét lại khi có tranh chấp.
Hoa hồng là thu nhập tự do, không cần quan tâm thuế. Doanh nghiệp bảo hiểm thường khấu trừ thuế thu nhập cá nhân trên hoa hồng theo quy định. Phần thuế cụ thể bạn hỏi bộ phận kế toán doanh nghiệp bảo hiểm hoặc xem các bài của cụm chuyên về thuế.
Hứa thêm quyền lợi cho dễ chốt hợp đồng. Mọi quyền lợi phải nằm trong quy tắc, điều khoản sản phẩm. Lời hứa ngoài hợp đồng có thể khiến chính bạn chịu trách nhiệm khi khách khiếu nại, và là lý do phổ biến để doanh nghiệp chấm dứt hợp đồng đại lý.
Đọc hợp đồng đại lý trước khi ký: năm điểm đáng dừng lại
Hợp đồng đại lý thường là mẫu soạn sẵn của doanh nghiệp bảo hiểm, ít khi sửa được, nhưng đọc kỹ giúp bạn biết mình đang nhận những ràng buộc gì. Điểm thứ nhất là phạm vi sản phẩm: hợp đồng ghi rõ bạn được bán những nhóm nào, khớp với chứng chỉ bạn có hay không. Điểm thứ hai là hoa hồng và thù lao: tính theo phí năm đầu hay các năm sau, có bị thu hồi khi khách huỷ hợp đồng sớm hay không.
Điểm thứ ba là nghĩa vụ thu và nộp phí: bạn có được thu tiền mặt của khách không, phải nộp về doanh nghiệp trong bao lâu, giữ biên lai thế nào. Đây là chỗ phát sinh nhiều tranh chấp nhất, vì tiền phí khách đóng mà chậm nộp về có thể khiến hợp đồng của khách mất hiệu lực. Điểm thứ tư là trách nhiệm bồi hoàn: khi doanh nghiệp phải bồi thường cho khách vì lỗi tư vấn của bạn, họ có quyền yêu cầu bạn hoàn lại trong phạm vi nào.
Điểm thứ năm là chấm dứt hợp đồng: báo trước bao lâu, những vi phạm nào dẫn tới chấm dứt ngay, sau khi chấm dứt thì hoa hồng của các hợp đồng đang còn hiệu lực xử lý ra sao, và bạn có bị hạn chế làm đại lý cho nơi khác trong một thời gian hay không. Những gì bạn chưa hiểu, hỏi lại bằng văn bản trước khi ký, và giữ một bản hợp đồng có chữ ký đầy đủ.
Ví dụ giả định và việc nên làm trong năm đầu
Ví dụ giả định: anh K ở Nghệ An học và thi đạt chương trình đại lý phi nhân thọ để bán bảo hiểm xe cho khách của tiệm sửa xe gia đình. Vài tháng sau, một khách quen hỏi mua hợp đồng nhân thọ cho con. Anh K đã nhận tư vấn và nhờ một đại lý nhân thọ quen ký tên. Khi khách muốn huỷ hợp đồng vì thấy khác lời tư vấn, cả hai người đều phải giải trình với doanh nghiệp bảo hiểm.
Cách làm đúng trong tình huống đó là giới thiệu khách sang một đại lý có chứng chỉ phù hợp để người đó tự tư vấn, hoặc học thêm chương trình nhân thọ trước khi nhận. Năm đầu là năm xây thói quen: chỉ bán đúng phạm vi, lưu bản tư vấn, giải thích kỹ điều khoản loại trừ, và ghi lại câu hỏi của khách mà mình chưa trả lời chắc để hỏi lại doanh nghiệp bảo hiểm.
Nếu sau này bạn muốn chuyển sang vai môi giới hay dịch vụ phụ trợ, đó là những con đường khác với giấy tờ riêng; tổng quan ba vai có thể xem trên GiayPhep.com, còn ở đây các bài khác trong chuyên mục đi theo góc người hành nghề.
Câu hỏi thường gặp
Chứng chỉ đại lý bảo hiểm do ai cấp?
Chứng chỉ được cấp sau khi bạn hoàn thành chương trình đào tạo và đạt kỳ thi theo quy định của Bộ Tài chính. Đơn vị tổ chức đào tạo, thi và hình thức thi được quy định trong văn bản hướng dẫn Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, bạn đối chiếu bản hiện hành.
Có chứng chỉ phi nhân thọ thì có được bán bảo hiểm sức khoẻ không?
Không mặc nhiên. Chương trình đào tạo được chia theo nhóm nghiệp vụ, và bạn chỉ được tư vấn nhóm sản phẩm phù hợp với chứng chỉ đã có. Muốn bán thêm bảo hiểm sức khoẻ, bạn học và thi bổ sung cho nhóm đó.
Công chức có được làm đại lý bảo hiểm không?
Đây là trường hợp cần thận trọng vì có thể vướng quy định về những việc cán bộ, công chức không được làm, cùng quy chế của cơ quan. Bạn nên hỏi cơ quan nơi công tác bằng văn bản trước khi ký hợp đồng đại lý.
Chưa có chứng chỉ thì có được đi tư vấn cùng đại lý khác không?
Bạn có thể đi cùng để quan sát và học, nhưng không được tự tư vấn, nhận hồ sơ hay thu phí bảo hiểm. Dùng mã của người khác để bán hợp đồng do mình tư vấn là vi phạm của cả hai người.
Chứng chỉ đại lý bảo hiểm có thời hạn không?
Văn bản hướng dẫn có thể đặt điều kiện về thời hạn hoặc về việc không hoạt động đại lý trong thời gian dài liên tục. Bạn đọc quy định hiện hành và hỏi doanh nghiệp bảo hiểm để biết chứng chỉ của mình còn dùng được hay cần học lại.
Mất chứng chỉ đại lý bảo hiểm thì làm sao?
Liên hệ đơn vị đã đào tạo và cấp chứng chỉ hoặc doanh nghiệp bảo hiểm nơi bạn làm đại lý để được hướng dẫn xác nhận lại thông tin. Nhiều nơi đã lưu trữ dữ liệu điện tử, nên việc tra cứu và cấp bản xác nhận thường không phức tạp.