Theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, một sự cố trong khám chữa bệnh không tự động dẫn tới mất giấy phép. Việc có sai sót chuyên môn kỹ thuật hay không do hội đồng chuyên môn xác định theo quy định; khi có sai sót gây hậu quả theo mức luật định, người hành nghề có thể bị đình chỉ hành nghề một thời gian hoặc bị thu hồi giấy phép, bên cạnh các trách nhiệm khác. Thu hồi còn áp dụng cho những trường hợp không liên quan sự cố, như giấy phép cấp dựa trên hồ sơ không trung thực.
Bài này viết cho người hành nghề và cơ sở muốn hiểu quy trình, không phải để bình luận bất cứ vụ việc cụ thể nào. Bạn sẽ thấy sự khác nhau giữa sai sót và tai biến, cái gì xảy ra sau một sự cố, khi nào là đình chỉ, khi nào là thu hồi, và những việc nên, không nên làm để giữ quyền của mình mà vẫn tôn trọng người bệnh.
Sai sót, tai biến, sự cố: ba khái niệm hay bị dùng lẫn
Ngoài đời, mọi kết quả xấu đều dễ bị gọi chung là "tai nạn y khoa". Về pháp lý, cách gọi quyết định hướng xử lý:
| Khái niệm | Hiểu ở mức nguyên lý | Hệ quả với giấy phép |
|---|---|---|
| Sự cố y khoa | Sự việc ngoài mong muốn xảy ra trong quá trình chăm sóc, có thể gây hại hoặc chưa gây hại | Phải báo cáo, phân tích; tự nó không có nghĩa là có lỗi |
| Tai biến | Biến cố có thể xảy ra dù người hành nghề làm đúng quy trình, do đặc điểm người bệnh, bệnh lý hoặc giới hạn của kỹ thuật | Không phải căn cứ để đình chỉ, thu hồi nếu đã làm đúng |
| Sai sót chuyên môn kỹ thuật | Vi phạm quy định chuyên môn, quy trình kỹ thuật hoặc làm ngoài phạm vi, được xác định theo thủ tục luật định | Có thể dẫn tới đình chỉ, thu hồi và các trách nhiệm khác tuỳ mức độ hậu quả |
Ranh giới giữa tai biến và sai sót thường không rõ ngay sau sự việc, và cảm xúc của gia đình người bệnh lúc đó là hoàn toàn dễ hiểu. Đó là lý do luật giao việc xác định cho một hội đồng chuyên môn với thủ tục riêng, thay vì để người trong cuộc tự kết luận.
Sau sự cố: hội đồng chuyên môn làm gì
Khi có sự cố gây hậu quả và có yêu cầu xác định trách nhiệm (từ người bệnh, gia đình, cơ sở hoặc cơ quan quản lý), hội đồng chuyên môn được thành lập theo quy định để xem xét. Thành phần hội đồng gồm người có chuyên môn phù hợp, có thể có đại diện hội nghề nghiệp; quy định cũng tính đến việc tránh xung đột lợi ích. Hội đồng xem hồ sơ bệnh án, quy trình kỹ thuật đang áp dụng, phạm vi hành nghề của người làm, điều kiện trang thiết bị, nghe trình bày của các bên.
Kết luận của hội đồng trả lời câu hỏi then chốt: có sai sót chuyên môn kỹ thuật hay không, nếu có thì của ai và ở khâu nào. Kết luận này là căn cứ cho các bước tiếp theo: cơ quan quản lý xử lý về hành nghề, cơ sở xem xét kỷ luật, các bên giải quyết bồi thường. Với những vụ việc nghiêm trọng có dấu hiệu tội phạm, cơ quan tiến hành tố tụng có thể trưng cầu giám định theo thủ tục riêng.
Người hành nghề có quyền trình bày, cung cấp tài liệu, và được biết kết luận liên quan đến mình. Không nên bỏ qua buổi làm việc với hội đồng vì nghĩ "để cơ sở lo": đây là lúc duy nhất bạn giải thích được quyết định chuyên môn của mình trong bối cảnh lúc đó.
Đình chỉ và thu hồi: khác nhau ở đâu
Đình chỉ hành nghề là tạm thời. Người hành nghề bị dừng hành nghề trong một khoảng thời gian, có thể toàn bộ hoặc một phần phạm vi, khi có sai sót chuyên môn ở mức luật định. Hết thời hạn, đáp ứng yêu cầu (có thể kèm đào tạo, cập nhật kiến thức), người đó được hành nghề trở lại.
Thu hồi giấy phép là chấm dứt hiệu lực. Giấy phép không còn giá trị. Muốn hành nghề lại, người đó phải làm thủ tục cấp mới sau khi hết thời hạn luật không cho phép cấp lại (nếu có), và đáp ứng mọi điều kiện như người xin lần đầu, có thể gồm cả kiểm tra năng lực.
Căn cứ thu hồi không chỉ là sai sót. Các căn cứ hay gặp: giấy phép cấp không đúng thẩm quyền hoặc không đủ điều kiện; hồ sơ, giấy tờ không trung thực; người hành nghề bị toà án tuyên cấm hành nghề; hoặc vi phạm ở mức luật quy định phải thu hồi. Danh sách đầy đủ đối chiếu văn bản hiện hành.
Đình chỉ một phần phạm vi. Có thể chỉ dừng một kỹ thuật hoặc một phần phạm vi, người hành nghề vẫn làm các việc khác. Cơ sở phải cập nhật phân công và đăng ký hành nghề cho đúng.
Song song với xử phạt hành chính, kỷ luật. Đình chỉ, thu hồi giấy phép là hệ quả về hành nghề; người hành nghề còn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính, kỷ luật theo pháp luật về viên chức hoặc lao động, và chịu trách nhiệm dân sự. Những hình thức này độc lập với nhau.
Bồi thường: ai trả, người hành nghề chịu đến đâu
Câu hỏi đi kèm mọi sự cố là tiền bồi thường. Ở mức nguyên lý:
- Khi có sai sót chuyên môn gây thiệt hại, cơ sở khám chữa bệnh là bên chịu trách nhiệm bồi thường với người bệnh trước tiên; người hành nghề có lỗi có thể phải hoàn trả cho cơ sở theo quy định và thoả thuận.
- Khi là tai biến, người hành nghề đã làm đúng quy định, luật không đặt trách nhiệm bồi thường lên người hành nghề; cơ sở có thể hỗ trợ người bệnh theo chính sách riêng.
- Bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp giúp chia sẻ rủi ro tài chính; mức độ bắt buộc hay khuyến khích với từng loại cơ sở, người hành nghề đối chiếu quy định hiện hành.
- Thoả thuận hỗ trợ trực tiếp giữa người hành nghề và gia đình người bệnh, ngoài kênh của cơ sở, dễ bị hiểu là thừa nhận lỗi và làm phức tạp quy trình; nên đi qua cơ sở.
- Mức bồi thường, cách tính thiệt hại về sức khoẻ, tính mạng áp dụng pháp luật dân sự; khi có tranh chấp, các bên có thể thương lượng, hoà giải hoặc khởi kiện tại toà án có thẩm quyền.
Nếu bạn là người hành nghề đang ở trong một vụ việc có yêu cầu bồi thường hoặc có dấu hiệu bị truy cứu, đừng tự xử lý một mình. Bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn (aicovan.com) để biết quyền của mình ở từng bước, trước khi ký bất kỳ biên bản hay thoả thuận nào.
Người hành nghề nên làm gì ngay sau một sự cố
Những bước dưới đây giúp người bệnh được chăm sóc tốt nhất có thể và giúp bạn giữ được quyền của mình. Chúng không thay thế quy trình nội bộ của cơ sở:
- Ưu tiên xử trí cho người bệnh: cấp cứu, hội chẩn, chuyển tuyến nếu cần. Mọi việc khác đứng sau.
- Báo cáo sự cố theo quy trình của cơ sở, đúng thời hạn nội bộ.
- Ghi chép hồ sơ bệnh án trung thực, đầy đủ, ghi thời điểm; tuyệt đối không sửa, xoá, ghi lùi ngày những gì đã ghi trước đó. Nếu cần bổ sung, ghi rõ là ghi bổ sung, thời điểm ghi.
- Thông tin cho người bệnh và gia đình qua kênh của cơ sở, với thái độ tôn trọng; tránh đưa ra kết luận về lỗi trước khi có đánh giá.
- Ghi lại cho riêng mình diễn biến theo trí nhớ khi còn mới: ai có mặt, đã quyết định gì, vì sao. Đây là tài liệu cá nhân để chuẩn bị trình bày với hội đồng.
- Không trả lời phỏng vấn, không đăng bài trên mạng xã hội về vụ việc; mọi phát ngôn đi qua cơ sở.
- Tìm hỗ trợ pháp lý khi có dấu hiệu tranh chấp, và hỗ trợ tâm lý cho chính mình; sự cố nặng để lại áp lực lớn cho người hành nghề.
Sau đình chỉ hoặc thu hồi: đường quay lại nghề
Với đình chỉ, đường quay lại thường rõ: hết thời hạn, hoàn thành các yêu cầu đi kèm (đào tạo lại, cập nhật kiến thức về kỹ thuật liên quan), cơ sở cập nhật đăng ký hành nghề. Trong thời gian bị đình chỉ, bạn không được hành nghề ở bất kỳ cơ sở nào, kể cả nơi làm thêm ngoài giờ; các cơ sở khác cũng phải dừng đăng ký bạn cho phạm vi bị đình chỉ.
Với thu hồi, con đường dài hơn. Luật có thể đặt một khoảng thời gian sau thu hồi mà người đó không được xét cấp mới, tuỳ căn cứ thu hồi. Hết thời gian đó, bạn nộp hồ sơ như người xin lần đầu. Nếu căn cứ thu hồi là hồ sơ không trung thực, hậu quả nặng hơn nhiều và có thể kéo theo trách nhiệm khác.
Nếu bạn cho rằng quyết định đình chỉ, thu hồi là không đúng, bạn có quyền khiếu nại hoặc khởi kiện hành chính theo thủ tục và thời hiệu luật định. Thời hiệu ngắn, nên đừng chờ "để xem tình hình". Giữ toàn bộ văn bản, biên bản, kết luận đã nhận, ghi rõ ngày nhận.
Phòng ngừa: những thói quen giúp người hành nghề đứng vững khi bị xem xét
Phần lớn người hành nghề sẽ có lúc gặp một ca có kết quả xấu. Điều làm nên khác biệt khi bị xem xét thường không phải tay nghề lúc đó mà là những thói quen hằng ngày. Thói quen đầu tiên là làm đúng phạm vi: không nhận kỹ thuật mình chưa được ghi trên giấy phép, kể cả khi được nhờ. Thói quen thứ hai là ghi chép đủ và kịp thời: lý do chỉ định, những gì đã giải thích với người bệnh, ý kiến hội chẩn. Hồ sơ đầy đủ là bằng chứng mạnh nhất cho việc bạn đã làm đúng quy trình.
Thói quen thứ ba là xin đồng ý có hiểu biết trước các thủ thuật có rủi ro: giải thích bằng lời dễ hiểu, cho người bệnh hỏi, ghi nhận vào hồ sơ. Một tờ cam kết ký vội không thay được cuộc trao đổi thật. Thói quen thứ tư là giữ giấy phép và cập nhật kiến thức đúng hạn; một giấy phép quá hạn đúng vào ngày xảy ra sự cố biến một ca có thể là tai biến thành một vụ hành nghề không phép.
Cuối cùng là văn hoá báo cáo sự cố không đổ lỗi trong cơ sở: báo những sự cố nhỏ, chưa gây hại, để cả khoa học được và sửa quy trình. Cơ sở có hệ thống báo cáo tốt thường xử lý sự cố lớn bình tĩnh và công bằng hơn với người trong cuộc.
Câu hỏi thường gặp
Người bệnh tử vong có phải bác sĩ chắc chắn bị thu hồi giấy phép không?
Không. Hậu quả nặng không tự động đồng nghĩa với sai sót. Hội đồng chuyên môn xem xét người hành nghề đã làm đúng quy định chuyên môn và phạm vi hay chưa. Nếu là tai biến trong khi đã làm đúng, đây không phải căn cứ để đình chỉ hay thu hồi.
Đang bị xem xét sự cố có được tiếp tục hành nghề không?
Tuỳ quyết định của cơ sở và cơ quan có thẩm quyền trong từng trường hợp. Cơ sở có thể tạm điều chuyển công việc trong thời gian xem xét như một biện pháp quản lý, khác với quyết định đình chỉ hành nghề theo luật. Hỏi rõ bằng văn bản bạn đang ở tình trạng nào.
Bị đình chỉ ở bệnh viện công có được làm ở phòng khám tư không?
Không, nếu đó là đình chỉ hành nghề theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Đình chỉ áp dụng cho người hành nghề, không phải cho một cơ sở. Làm ở nơi khác trong thời gian bị đình chỉ là vi phạm mới, nặng hơn.
Kết luận của hội đồng chuyên môn có phải là cuối cùng không?
Kết luận là căn cứ quan trọng nhưng các bên có thể đề nghị xem xét lại theo thủ tục quy định, và trong tố tụng, toà án đánh giá chứng cứ một cách tổng thể. Nếu không đồng ý, hãy tìm hiểu ngay thủ tục và thời hạn đề nghị xem xét lại.
Có nên mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp cá nhân không?
Với người hành nghề nhiều nơi, làm kỹ thuật có rủi ro cao như phẫu thuật, thủ thuật, sản khoa, thẩm mỹ, bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp giúp chia sẻ gánh nặng tài chính. Đọc kỹ phạm vi bảo hiểm, các loại trừ, và kiểm xem cơ sở nơi bạn làm đã mua cho bạn chưa.
Bác sĩ bị thu hồi giấy phép vì sai sót có bị cấm hành nghề vĩnh viễn không?
Thu hồi giấy phép khác với hình phạt cấm hành nghề do toà án tuyên. Sau thu hồi, người đó có thể xin cấp mới khi đáp ứng điều kiện và hết khoảng thời gian luật không cho cấp lại (nếu có). Cấm hành nghề theo bản án có thời hạn và nội dung theo bản án.