Quản tài viên là cá nhân có chứng chỉ hành nghề do Bộ trưởng Bộ Tư pháp cấp, được toà án chỉ định để quản lý, thanh lý tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã trong quá trình giải quyết phá sản. Khác luật sư hay công chứng viên, con đường đến chứng chỉ quản tài viên không có khoá đào tạo nghề và tập sự bắt buộc theo kiểu chung; luật dựa vào việc bạn đã là luật sư, kiểm toán viên, hoặc có bằng cấp đúng chuyên ngành kèm kinh nghiệm đủ dài.
Khung pháp lý hiện hành là Luật Phá sản năm 2014 và nghị định về quản tài viên, hành nghề quản lý, thanh lý tài sản. Việc xây dựng luật mới thay thế, theo hướng chú trọng phục hồi doanh nghiệp, đã được đưa vào chương trình lập pháp; khi luật mới có hiệu lực, tiêu chuẩn và thủ tục có thể thay đổi. Bài này trình bày nguyên lý; số năm kinh nghiệm, thời hạn giải quyết và các trường hợp loại trừ bạn đối chiếu văn bản đang có hiệu lực tại thời điểm nộp hồ sơ.
Quản tài viên làm gì trong một vụ phá sản
Khi toà án mở thủ tục phá sản, doanh nghiệp không còn được tự do định đoạt tài sản. Quản tài viên, hoặc doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản, được toà án chỉ định để kiểm kê, quản lý tài sản, giám sát hoạt động kinh doanh còn được phép của doanh nghiệp, lập danh sách chủ nợ và người mắc nợ, đề xuất bán tài sản, và khi có quyết định tuyên bố phá sản thì tổ chức thanh lý, phân chia theo thứ tự luật định.
Công việc đòi hỏi cùng lúc ba loại hiểu biết: pháp luật về phá sản, doanh nghiệp, dân sự; kế toán và tài chính để đọc sổ sách, phát hiện giao dịch đáng ngờ trước khi mở thủ tục; và kỹ năng quản lý thực tế để giữ tài sản không bị thất thoát, xuống cấp. Đây là lý do luật chọn người từ các nghề luật sư, kiểm toán, hoặc người có bằng cấp đúng chuyên ngành kèm kinh nghiệm.
Quản tài viên làm việc trong một môi trường nhiều áp lực: chủ nợ muốn thu hồi tối đa, người lao động chờ tiền lương, chủ doanh nghiệp có thể không hợp tác, tài sản nằm rải rác ở nhiều tỉnh. Phẩm chất trung lập và khả năng giữ hồ sơ minh bạch quan trọng không kém chuyên môn.
Ai được cấp chứng chỉ hành nghề quản tài viên
Luật Phá sản hiện hành liệt kê ba nhóm người được xem xét cấp chứng chỉ. Bảng dưới tóm tắt và nêu chỗ cần kiểm:
| Nhóm | Điều kiện chính | Chỗ cần kiểm |
|---|---|---|
| Luật sư | Đang là luật sư theo Luật Luật sư | Luật có thể yêu cầu thời gian hành nghề tối thiểu; kiểm văn bản hiện hành |
| Kiểm toán viên | Có chứng chỉ kiểm toán viên theo quy định | Tương tự, kiểm yêu cầu về thời gian hành nghề |
| Người có bằng cử nhân luật, kinh tế, kế toán, tài chính, ngân hàng | Có kinh nghiệm trong lĩnh vực được đào tạo đủ số năm luật định | Kinh nghiệm phải chứng minh bằng xác nhận của nơi làm việc, đúng lĩnh vực của bằng |
Ngoài nhóm nghề, người đề nghị phải không thuộc các trường hợp không được cấp chứng chỉ: đang là cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công an; đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự, đã bị kết án chưa xoá án tích; đang bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính; mất hoặc hạn chế năng lực hành vi dân sự. Người từng bị thu hồi chứng chỉ quản tài viên cũng bị hạn chế theo quy định.
Hồ sơ đề nghị cấp chứng chỉ
Hồ sơ nộp tới Bộ Tư pháp theo kênh được hướng dẫn, trực tiếp, qua bưu chính hoặc qua Cổng Dịch vụ công. Thành phần thường gặp:
- Giấy đề nghị cấp chứng chỉ hành nghề quản tài viên theo mẫu.
- Phiếu lý lịch tư pháp còn trong thời hạn sử dụng.
- Bản sao thẻ luật sư, hoặc chứng chỉ kiểm toán viên, hoặc bằng cử nhân luật, kinh tế, kế toán, tài chính, ngân hàng.
- Giấy tờ chứng minh thời gian công tác, kinh nghiệm: hợp đồng lao động, quyết định bổ nhiệm, xác nhận của nơi làm việc về vị trí và lĩnh vực công việc.
- Ảnh theo quy cách.
Chỗ hay bị trả hồ sơ nhất là giấy xác nhận kinh nghiệm: ghi chung chung "làm việc tại công ty" mà không nêu vị trí kế toán, pháp chế, tín dụng; hoặc thời gian làm việc ở nhiều nơi cộng lại nhưng có nơi đã giải thể không còn ai xác nhận. Chuẩn bị sớm và giữ bản sao hợp đồng lao động, quyết định bổ nhiệm qua các thời kỳ.
Sau khi có chứng chỉ: đăng ký hành nghề
Chứng chỉ chỉ cho tư cách. Muốn được toà án chỉ định, bạn phải đăng ký hành nghề theo một trong hai hình thức:
- Chọn hình thức hành nghề: với tư cách cá nhân, hoặc làm việc trong doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản (thường là công ty hợp danh hoặc doanh nghiệp tư nhân theo luật).
- Nếu hành nghề cá nhân: đăng ký hành nghề tại Sở Tư pháp nơi bạn đặt trụ sở hành nghề, theo hồ sơ hướng dẫn.
- Nếu làm trong doanh nghiệp: doanh nghiệp đăng ký thành lập theo Luật Doanh nghiệp, rồi đăng ký hành nghề quản lý, thanh lý tài sản tại Sở Tư pháp, kèm danh sách quản tài viên.
- Sở Tư pháp ghi nhận và đưa thông tin lên danh sách quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản được công bố công khai để toà án và các bên lựa chọn.
- Cập nhật với Sở Tư pháp mỗi khi thay đổi trụ sở, nơi làm việc, hoặc chấm dứt hành nghề.
Danh sách công khai là nơi toà án và chủ nợ tra cứu khi cần chỉ định. Thông tin sai lệch hoặc chưa cập nhật làm bạn mất cơ hội được chỉ định, và với doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản thì có thể bị xử lý. Thủ tục thành lập doanh nghiệp loại này bạn có thể xem hồ sơ từng loại giấy phép trên GiayPhep.com.
Nghĩa vụ và trách nhiệm khi được chỉ định
Từ chối khi có xung đột lợi ích. Quản tài viên không được nhận chỉ định nếu có quan hệ thân thích với người tham gia thủ tục phá sản, từng là người quản lý, người lao động, chủ nợ, người mắc nợ của doanh nghiệp, hoặc có căn cứ cho thấy không vô tư. Phát hiện muộn thì phải báo toà án để được thay.
Báo cáo định kỳ và minh bạch. Mọi việc quản lý, bán tài sản phải báo cáo thẩm phán phụ trách và thông báo cho hội nghị chủ nợ theo quy định. Bán tài sản không đúng thủ tục, ví dụ không qua đấu giá khi luật đòi hỏi, có thể bị huỷ và quản tài viên chịu trách nhiệm.
Bảo hiểm và bồi thường. Quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản có thể phải bồi thường thiệt hại do lỗi của mình gây ra. Nên kiểm nghĩa vụ mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp theo văn bản hiện hành và cân nhắc mua kể cả khi không bắt buộc.
Chi phí và thù lao theo quy định. Thù lao của quản tài viên được xác định theo quy định của pháp luật và quyết định của toà án, chi từ chi phí phá sản. Thoả thuận riêng với chủ nợ hoặc chủ doanh nghiệp để nhận thêm là vi phạm.
Bị thay đổi, thu hồi chứng chỉ và khi nào cần hỏi luật sư
Toà án có thể thay đổi quản tài viên khi không thực hiện đúng nhiệm vụ, có xung đột lợi ích, hoặc theo đề nghị có căn cứ của hội nghị chủ nợ. Bị thay đổi trong một vụ việc chưa phải là bị thu hồi chứng chỉ, nhưng là dấu hiệu cần xem lại cách làm việc.
Chứng chỉ quản tài viên có thể bị thu hồi khi không còn đủ tiêu chuẩn, khi được tuyển dụng vào vị trí bị cấm hành nghề, khi vi phạm nghiêm trọng, hoặc khi bị kết án. Người bị thu hồi vì vi phạm thường phải chờ một thời gian trước khi được xem xét cấp lại. Luật sư hoặc kiểm toán viên mất tư cách ở nghề gốc cũng cần kiểm xem điều này có ảnh hưởng tới chứng chỉ quản tài viên không.
Vụ phá sản có nhiều bên và nhiều tiền, nên khiếu nại, tố cáo nhắm vào quản tài viên không hiếm. Khi bị yêu cầu bồi thường hoặc bị đề nghị thu hồi chứng chỉ, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để có hình dung ban đầu, rồi nhờ luật sư không liên quan tới vụ việc xem hồ sơ.
Kỹ năng nên có trước khi nhận vụ việc đầu tiên
Chứng chỉ được cấp dựa trên bằng cấp và kinh nghiệm nghề gốc, nhưng vụ phá sản đầu tiên thường lộ ra những khoảng trống mà nghề gốc không lấp được. Người mới nên tự kiểm mình ở những điểm sau:
- Đọc được báo cáo tài chính, sổ sách kế toán của một doanh nghiệp đang khó khăn, nhận ra các khoản phải thu khó đòi, tài sản đã thế chấp, giao dịch với người có liên quan trước khi mở thủ tục.
- Hiểu quy định về các giao dịch bị coi là vô hiệu trong thời gian trước khi mở thủ tục phá sản, để biết giao dịch nào cần đề nghị toà án xem xét.
- Biết cách kiểm kê và bảo quản tài sản thật: máy móc, kho hàng, phương tiện, bất động sản ở nhiều nơi; biết khi nào cần thuê bảo vệ, thuê định giá.
- Nắm thủ tục bán tài sản qua đấu giá và làm việc với tổ chức hành nghề đấu giá, vì phần lớn tài sản trong vụ phá sản được bán theo cách này.
- Làm việc được với người lao động đang chờ lương, chủ nợ là ngân hàng, cơ quan thuế, bảo hiểm xã hội, mỗi bên một mối quan tâm khác nhau.
Nếu chưa vững phần nào, hãy làm việc một thời gian trong doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản có kinh nghiệm trước khi đăng ký hành nghề cá nhân. Một vụ phá sản xử lý sai không chỉ ảnh hưởng tới bạn mà còn tới hàng trăm người lao động và chủ nợ.
Câu hỏi thường gặp
Kế toán trưởng lâu năm có được cấp chứng chỉ quản tài viên không?
Có thể, nếu bạn có bằng cử nhân kế toán, kinh tế, tài chính hoặc ngân hàng và đủ số năm kinh nghiệm trong lĩnh vực đó theo quy định. Giấy xác nhận kinh nghiệm phải ghi rõ vị trí và thời gian công tác.
Luật sư có phải thi để lấy chứng chỉ quản tài viên không?
Theo Luật Phá sản năm 2014, luật sư thuộc nhóm được xem xét cấp chứng chỉ quản tài viên mà không qua kỳ thi riêng. Bạn vẫn nộp hồ sơ đề nghị và đáp ứng các điều kiện khác, đối chiếu văn bản hiện hành vì luật có thể thay đổi.
Quản tài viên có phải mở doanh nghiệp mới được hành nghề không?
Không bắt buộc. Quản tài viên có thể hành nghề với tư cách cá nhân sau khi đăng ký với Sở Tư pháp, hoặc làm việc trong doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản. Mỗi hình thức có thủ tục đăng ký riêng.
Đang là viên chức ngân hàng nhà nước có được cấp chứng chỉ quản tài viên không?
Người đang là cán bộ, công chức, viên chức thuộc diện không được cấp chứng chỉ hành nghề quản tài viên. Bạn cần nghỉ việc trước rồi mới nộp hồ sơ, và kiểm thêm quy định về hạn chế sau khi thôi việc nếu từng giữ chức vụ quản lý.
Luật Phá sản 2014 còn hiệu lực không?
Luật Phá sản năm 2014 là khung pháp lý của nghề quản tài viên trong nhiều năm, và việc xây dựng luật thay thế đã được đưa vào chương trình lập pháp. Trước khi nộp hồ sơ, bạn kiểm xem luật mới đã có hiệu lực chưa và quy định chuyển tiếp với chứng chỉ đã cấp.
Quản tài viên có được mua tài sản của doanh nghiệp mình đang thanh lý không?
Không. Đây là xung đột lợi ích rõ ràng. Quản tài viên và người có quan hệ thân thích không được mua tài sản trong vụ việc mình đang quản lý, thanh lý, và mọi giao dịch như vậy có thể bị huỷ, kèm trách nhiệm bồi thường.