Đấu giá viên là cá nhân có chứng chỉ hành nghề đấu giá do Bộ trưởng Bộ Tư pháp cấp và thẻ đấu giá viên do Sở Tư pháp cấp khi đăng ký hành nghề tại một tổ chức hành nghề đấu giá tài sản. Chỉ đấu giá viên mới được điều hành cuộc đấu giá; nhân viên khác của công ty đấu giá có thể làm thủ tục, tiếp nhận hồ sơ, nhưng không được đứng ra điều hành.
Khung pháp lý là Luật Đấu giá tài sản năm 2016, được sửa đổi, bổ sung năm 2024 với hiệu lực từ ngày 1/1/2025. Lần sửa đổi này siết chặt trách nhiệm của đấu giá viên và tổ chức đấu giá sau nhiều cuộc đấu giá đất, biển số, khoáng sản có dấu hiệu thông đồng, dìm giá hoặc bỏ cọc. Bài này đi theo chặng của người muốn vào nghề; tiêu chuẩn bằng cấp, thời gian đào tạo, tập sự, trường hợp miễn và thời hạn không được cấp lại bạn đối chiếu luật đã sửa đổi và văn bản hướng dẫn.
Tiêu chuẩn để được cấp chứng chỉ hành nghề đấu giá
Theo Luật Đấu giá tài sản sau sửa đổi, các nhóm tiêu chuẩn chính gồm:
- Là công dân Việt Nam thường trú tại Việt Nam, trung thành với Tổ quốc, tuân thủ Hiến pháp và pháp luật, có phẩm chất đạo đức tốt.
- Có bằng tốt nghiệp đại học trở lên thuộc nhóm chuyên ngành luật định, thường là luật, kinh tế, kế toán, tài chính, ngân hàng; bạn kiểm danh sách chuyên ngành trong luật đã sửa đổi.
- Đã tốt nghiệp khoá đào tạo nghề đấu giá tại cơ sở đào tạo nghề đấu giá, trừ trường hợp được miễn đào tạo.
- Đạt yêu cầu kiểm tra kết quả tập sự hành nghề đấu giá.
- Không thuộc trường hợp không được cấp chứng chỉ, như đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự, đã bị kết án chưa xoá án tích, đang là cán bộ, công chức, sĩ quan, quân nhân, công an (viên chức làm việc tại trung tâm dịch vụ đấu giá tài sản có quy định riêng), mất hoặc hạn chế năng lực hành vi dân sự, hoặc từng bị thu hồi chứng chỉ mà chưa hết thời hạn luật định.
Sửa đổi năm 2024 điều chỉnh lại danh sách người được miễn đào tạo nghề đấu giá và các trường hợp bị thu hồi chứng chỉ. Người đã học theo quy định cũ, người đang tập sự vào thời điểm luật sửa đổi có hiệu lực cần đọc điều khoản chuyển tiếp.
Từ khoá đào tạo đến thẻ đấu giá viên
Trình tự quen thuộc của các nghề bổ trợ tư pháp, áp dụng vào nghề đấu giá:
- Học khoá đào tạo nghề đấu giá, nhận giấy chứng nhận tốt nghiệp; người được miễn chuẩn bị giấy tờ chứng minh.
- Đăng ký tập sự tại một tổ chức hành nghề đấu giá tài sản, báo Sở Tư pháp nơi tổ chức đặt trụ sở theo quy định.
- Tập sự đủ thời gian: chuẩn bị hồ sơ cuộc đấu giá, niêm yết, thông báo, tiếp nhận hồ sơ, theo dõi cuộc đấu giá dưới sự hướng dẫn của đấu giá viên. Người tập sự không được điều hành cuộc đấu giá.
- Đăng ký dự kiểm tra kết quả tập sự theo thông báo của Bộ Tư pháp.
- Đạt kiểm tra thì nộp hồ sơ đề nghị cấp chứng chỉ hành nghề đấu giá; Bộ trưởng Bộ Tư pháp xem xét cấp.
- Đăng ký hành nghề tại tổ chức hành nghề đấu giá tài sản nơi mình làm việc và nhận thẻ đấu giá viên từ Sở Tư pháp.
Chứng chỉ không gắn với một công ty, nhưng thẻ thì gắn. Đổi sang tổ chức đấu giá khác là phải đăng ký lại và đổi thẻ; trong khoảng chuyển tiếp, bạn không được điều hành cuộc đấu giá nào.
Tổ chức hành nghề đấu giá: đấu giá viên làm việc ở đâu
Đấu giá viên không hành nghề tự do như một cá nhân độc lập. Các loại tổ chức hành nghề đấu giá tài sản theo luật:
| Loại tổ chức | Đặc điểm | Điều kiện liên quan tới đấu giá viên |
|---|---|---|
| Doanh nghiệp đấu giá tư nhân | Một chủ sở hữu, chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản | Chủ doanh nghiệp và người đứng đầu phải là đấu giá viên |
| Công ty đấu giá hợp danh | Có thành viên hợp danh | Thành viên hợp danh và người đứng đầu phải là đấu giá viên |
| Trung tâm dịch vụ đấu giá tài sản | Đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Sở Tư pháp | Đấu giá viên điều hành cuộc đấu giá; người làm việc có thể là viên chức theo quy định riêng |
Sửa đổi năm 2024 đặt thêm điều kiện đối với tổ chức hành nghề đấu giá muốn đấu giá một số loại tài sản đặc thù, như quyền sử dụng đất, quyền khai thác khoáng sản, tài sản công giá trị lớn, kèm điều kiện về số đấu giá viên, kinh nghiệm, cơ sở vật chất, ứng dụng đấu giá trực tuyến. Đấu giá viên muốn làm ở mảng này nên kiểm những điều kiện đó khi chọn nơi làm việc.
Những hành vi bị cấm mà đấu giá viên phải nhớ
Thông đồng, móc nối với người tham gia đấu giá. Đây là nhóm hành vi bị siết mạnh nhất sau sửa đổi 2024. Đấu giá viên không được tiết lộ thông tin người đăng ký, không được để người tham gia biết nhau trước, không được tạo điều kiện cho nhóm người dìm giá hoặc nâng giá ảo.
Điều hành cuộc đấu giá có xung đột lợi ích. Đấu giá viên không được điều hành cuộc đấu giá mà mình, vợ, chồng, cha mẹ, con, anh chị em ruột có quyền lợi liên quan, hoặc tham gia đấu giá. Ai có quan hệ với người có tài sản hay người tham gia nên báo và rút khỏi cuộc đấu giá.
Làm sai trình tự, thủ tục. Niêm yết, thông báo không đủ thời gian hoặc sai nơi, tiếp nhận hồ sơ sai, xác định người trúng giá sai quy tắc. Những sai sót này có thể dẫn tới cuộc đấu giá bị huỷ kết quả và đấu giá viên bị xử lý.
Cho người khác dùng chứng chỉ hoặc thẻ của mình. Doanh nghiệp đấu giá đứng tên đấu giá viên nhưng để người khác điều hành là vi phạm nặng, có thể dẫn tới thu hồi chứng chỉ của đấu giá viên đứng tên và xử lý tổ chức.
Thu hồi chứng chỉ và hệ quả kéo dài
Luật sửa đổi năm 2024 mở rộng các trường hợp thu hồi chứng chỉ hành nghề đấu giá, trong đó có những hành vi thông đồng, làm sai lệch kết quả, cho mượn chứng chỉ. Người bị thu hồi chứng chỉ vì vi phạm thường không được cấp lại trong một thời gian luật định, có trường hợp kéo dài nhiều năm; con số cụ thể bạn đối chiếu luật.
Ngoài thu hồi chứng chỉ, đấu giá viên có thể bị xử phạt hành chính, phải bồi thường thiệt hại cho người có tài sản hoặc người tham gia đấu giá, và nếu hành vi có dấu hiệu tội phạm, như thông đồng làm sai lệch kết quả đấu giá, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Tổ chức đấu giá nơi đấu giá viên làm việc cũng chịu trách nhiệm theo.
Vì vậy khi bị yêu cầu làm điều gì đó lệch quy trình, kể cả từ chính chủ doanh nghiệp nơi mình làm, đấu giá viên nên từ chối bằng văn bản và lưu lại. Trường hợp đã bị khiếu nại hoặc bị đề nghị thu hồi chứng chỉ, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để có hình dung ban đầu về quyền giải trình và khiếu nại.
Lời khuyên cho người mới vào nghề
Nghề đấu giá mấy năm gần đây được chú ý nhiều vì những cuộc đấu giá đất, biển số có giá trúng bất thường. Người mới vào nghề nên nhớ:
- Đọc kỹ quy chế cuộc đấu giá trước mỗi lần điều hành, vì mỗi loại tài sản có quy định riêng về bước giá, tiền đặt trước, cách xử lý người bỏ cọc.
- Ghi hình, lưu hồ sơ đầy đủ mỗi cuộc đấu giá theo đúng quy định; hồ sơ là tấm khiên khi có khiếu nại.
- Theo dõi văn bản hướng dẫn mới, đặc biệt về đấu giá trực tuyến, vì đây là hình thức được khuyến khích sau sửa đổi.
- Tham gia bồi dưỡng nghiệp vụ đầy đủ và giữ giấy xác nhận.
- Không nhận bất kỳ khoản tiền nào ngoài thù lao hợp pháp qua tổ chức, kể cả khi được gọi là "cảm ơn".
Đấu giá viên là người cầm búa trong phòng, nhưng uy tín của nghề nằm ở những gì diễn ra trước và sau tiếng búa: niêm yết minh bạch, giữ bí mật danh sách người tham gia, và ghi biên bản trung thực.
Đấu giá trực tuyến và kỹ năng mới của đấu giá viên
Sửa đổi năm 2024 đẩy mạnh hình thức đấu giá trực tuyến, nhất là với tài sản công và một số tài sản có giá trị lớn. Cuộc đấu giá trực tuyến vẫn do đấu giá viên điều hành, nhưng phòng đấu giá giờ là một hệ thống phần mềm: người tham gia đăng ký, nộp tiền đặt trước, trả giá qua mạng, còn đấu giá viên giám sát quá trình, xử lý sự cố và xác định kết quả.
Điều này đòi hỏi những kỹ năng mà người học nghề trước đây ít được dạy: hiểu quy chế vận hành của hệ thống đấu giá trực tuyến mà tổ chức mình sử dụng, biết xử lý tình huống mất kết nối, lỗi hiển thị giá, người tham gia báo không trả giá được; biết lưu nhật ký hệ thống làm chứng cứ khi có khiếu nại. Một quyết định sai lúc hệ thống trục trặc có thể làm cả cuộc đấu giá bị huỷ.
Tổ chức đấu giá muốn tổ chức đấu giá trực tuyến phải đáp ứng điều kiện về hệ thống, và đấu giá viên điều hành phải nắm được quy trình đó. Khi chọn nơi làm việc, bạn nên hỏi tổ chức đã có kinh nghiệm đấu giá trực tuyến chưa, quy trình xử lý sự cố ra sao, có ai phụ trách kỹ thuật đi kèm không. Đây là phần nghề sẽ còn thay đổi nhiều trong những năm tới, nên theo dõi văn bản hướng dẫn mới là việc thường xuyên.
Câu hỏi thường gặp
Có bằng đại học ngành quản trị kinh doanh có được làm đấu giá viên không?
Luật quy định nhóm chuyên ngành được chấp nhận, thường gồm luật, kinh tế, kế toán, tài chính, ngân hàng. Quản trị kinh doanh có được coi là chuyên ngành kinh tế hay không cần đối chiếu luật sửa đổi và hướng dẫn, nên hỏi Sở Tư pháp trước khi đi học.
Chứng chỉ hành nghề đấu giá có thời hạn không?
Chứng chỉ hành nghề đấu giá không ghi thời hạn như một số chứng chỉ khác, nhưng có thể bị thu hồi khi không còn đủ tiêu chuẩn hoặc vi phạm. Thẻ đấu giá viên gắn với tổ chức nơi bạn đăng ký hành nghề và thay đổi khi bạn chuyển nơi làm.
Nhân viên công ty đấu giá chưa có chứng chỉ có được điều hành cuộc đấu giá không?
Không. Chỉ đấu giá viên có chứng chỉ và thẻ mới được điều hành cuộc đấu giá. Để nhân viên chưa có chứng chỉ điều hành là vi phạm của cả tổ chức đấu giá và có thể làm kết quả đấu giá bị huỷ.
Sửa đổi Luật Đấu giá tài sản năm 2024 có hiệu lực từ khi nào?
Luật sửa đổi, bổ sung Luật Đấu giá tài sản được Quốc hội thông qua năm 2024 và có hiệu lực từ ngày 1/1/2025. Văn bản hướng dẫn ban hành sau đó, nên bạn đọc cả luật và nghị định, thông tư mới nhất.
Bị thu hồi chứng chỉ đấu giá rồi có xin lại được không?
Tuỳ căn cứ thu hồi. Có trường hợp được đề nghị cấp lại sau một thời gian luật định, có trường hợp vi phạm nghiêm trọng thì thời gian chờ dài hơn. Bạn đối chiếu quy định sau sửa đổi 2024 và quyết định thu hồi của mình.
Đấu giá viên có được tự đứng ra đấu giá tài sản cho người quen không?
Đấu giá viên chỉ hành nghề thông qua tổ chức hành nghề đấu giá tài sản, theo hợp đồng giữa tổ chức và người có tài sản. Nếu có quan hệ thân thích với người có tài sản hoặc người tham gia, bạn không được điều hành cuộc đấu giá đó.